Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kesinti ile Katar'ın sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracat kapasitesindeki azalma, küresel gaz piyasasında sıkışıklığa yol açtı. Bu durum, Avrupa Birliği'nin (AB) doğal gaz depolama seviyelerini yönetmek ve kış öncesi arz güvenliğini sağlamak için alternatif LNG kaynakları ve piyasa mekanizmalarına yönelmesine sebep oldu.

Gas Infrastructure Europe (GIE) verilerine göre, AB'nin doğal gaz depolarındaki doluluk oranı eylül ortası itibarıyla yüzde 69 seviyesinde bulunuyor. AB, Rusya-Ukrayna Savaşı sonrası ortaya çıkan enerji krizine karşı depoların 1 Kasım'a kadar yüzde 90 dolmasını zorunlu kılmıştı. Ancak geçen yıl yapılan düzenlemelerle, zor piyasa koşullarında üye ülkelere yüzde 80 ile yüzde 90 arasında doluluk hedeflerinde esneklik sağlandı. Bu kapsamda, yüzde 90 doluluk hedefinin 1 Ekim ile 1 Aralık arasında gerçekleştirilmesine ve belirli koşullarda depoların yüzde 80 seviyesinde doldurulmasına izin verildi.

Depolama Seviyelerindeki Düşüklüğün Riskleri ve Nedenleri

Depolama seviyelerinin yüzde 80'e çekilmesi, arz güvenliği açısından tamamen risksiz bir durum yaratmıyor. Özellikle olağan dışı soğuk hava koşullarında talebin hızla artması veya LNG ile boru gazı akışlarında beklenmedik kesintiler yaşanması halinde, düşük depolama seviyesi kullanılabilecek gaz tamponunu azaltıyor. AB'nin depolarının kış aylarında toplam gaz tüketiminin yüzde 25 ila 30'unu karşılayabilmesi, depolama seviyelerinin arz-talep dengesinin yönetilmesindeki önemini gösteriyor.

Depolardaki doluluk oranının düşük seyretmesinde, kış aylarındaki yüksek gaz talebinin ardından depolardan daha fazla çekim yapılması ve yılın başında depolama seviyelerinin düşük başlaması etkili oldu. Ayrıca Hürmüz Boğazı'ndaki kesinti ve sıcak hava dalgalarının elektrik üretiminde gaz talebini artırması, depolama seviyelerinin yükselme hızını yavaşlattı.

Avrupa'nın LNG Tedarik Stratejileri ve Esneklik Arayışları

Avrupa, depolarını doldurmak için LNG tedarikini artırma, boru gazı akışlarını mümkün olduğunca yüksek tutma, depolama hedeflerinde esneklik sağlama ve talebi yönetme gibi seçenekleri değerlendiriyor. Avrupa Komisyonu, küresel LNG piyasasındaki sıkışıklığın fiyatlar üzerindeki etkisini hafifletmek için üye ülkelere depolama hedeflerinde daha fazla esneklik tanınmasını destekliyor. Mart ayında Komisyon, üye ülkeleri dolum hedeflerini yüzde 80'e kadar düşürme imkanından erken yararlanmaya çağırdı. Komisyon ve üye ülkeler, yüzde 80 doluluk seviyesinin gelecek kış için yeterli olabileceğini düşünüyor. Mevzuattaki ek esneklikler, belirli koşullarda hedefin daha da aşağı çekilmesine olanak tanıyor.

Bu yaklaşım, yaz sonuna doğru yüksek fiyatlı LNG kargolarına aynı anda yönelerek fiyatların yükselmesini önlemeyi ve dolum sürecini piyasa koşullarına yaymayı amaçlıyor. Depolama seviyelerini artırmak için doğrudan kamu alımı yerine piyasa aktörlerini gaz tutmaya teşvik eden finansal mekanizmalar da gündemde. Uluslararası haberlerde, Almanya'nın kış için gaz ticareti yapan şirketlerin daha fazla gaz depolamasını teşvik etmek amacıyla piyasa mekanizmalarını kullanmayı planladığı belirtiliyor.

Depolama açığını yönetmenin bir diğer yolu ise kış aylarında doğal gaz talebini azaltmak. AB, elektrik üretiminde rüzgar ve güneş enerjisinden daha fazla yararlanarak doğal gaz santrallerinin kullanımını düşürmeyi hedefliyor. Ayrıca sanayi ve hanehalklarında enerji verimliliği artırılarak ve tüketim azaltılarak arz üzerindeki baskı hafifletilmeye çalışılıyor. Avrupa Komisyonu, AB'nin gaz talebinin geçmiş yıllara göre düşmüş olmasını kış hazırlığındaki önemli avantajlardan biri olarak değerlendiriyor. Artan LNG ithalat kapasitesi ve çeşitlendirilmiş tedarik kaynakları da daha düşük depolama seviyelerinin yönetilmesini kolaylaştırıyor.

Katar'ın LNG Kapasite Kaybı ve Avrupa'nın Alternatifleri

Katar, Avrupa'nın LNG tedarikinde kritik bir rol oynuyor. Avrupa Birliği Enerji Düzenleyicileri İşbirliği Ajansı (ACER) verilerine göre, Katar'daki LNG üretiminin 2026 Nisan-Aralık döneminde devre dışı kalması halinde AB'nin spot LNG ihtiyacı 40 milyar metreküpten 56 milyar metreküpe yükselebilir. Bu durumda Avrupa'nın küresel piyasadan ilave 16 milyar metreküp LNG tedarik etmesi gerekecek.

Avrupa'nın boru gazında kısa vadede artırabileceği alternatif kaynakların sınırlı olması, LNG'nin önemini artırıyor. Katar kaynaklı arz azalırsa, Avrupa depolarını doldurmak için küresel piyasadan daha fazla LNG almak zorunda kalacak. Ancak Asya'daki artan talep, Avrupa'nın LNG'yi daha yüksek fiyatlarla temin etmesine neden olabiliyor.

Bu ortamda ABD LNG'si, Avrupa için önemli bir alternatif tedarik kaynağı olarak öne çıkıyor. ACER'e göre ABD LNG'si, AB'nin toplam doğal gaz ithalatının yaklaşık yüzde 30'unu ve LNG ithalatının yaklaşık üçte ikisini karşılıyor.

Uzman Görüşü: Katar'ın Kapasite Kaybı ve Piyasa Etkileri

Columbia Üniversitesi Küresel Enerji Politikaları Merkezi Küresel Araştırma Akademisyeni Anne-Sophie Corbeau, Katar'ın Ras Laffan LNG tesisinde hasar gören iki LNG treninin yıllık 12,8 milyon tonluk kapasitesinin tek başına yönetilebilir olduğunu belirtti. Asıl belirsizliğin, Hürmüz Boğazı'nın kapanması nedeniyle Katar'ın ihracat kapasitesinin ne kadar süre devre dışı kalacağı olduğunu vurguladı.

Corbeau, Katar'ın şu anda yalnızca Körfez ülkelerine, çoğunlukla Kuveyt'e LNG ihraç edebildiğini ve hasar gören iki LNG treninin 2 ila 3 yıl daha devre dışı kalabileceğini ifade etti. ABD'nin ilave LNG kapasitesinin, Katar'ın devre dışı kalan kapasitesini kısa sürede tamamen ikame etmesinin zor olduğunu söyledi. ABD'nin ek kapasitesinin, hasar gören ve inşaat halindeki kapasitenin, yani North Field genişlemesinin yerini almasının uzun zaman alacağını belirtti.

Ancak 12,8 milyon ton yıllık kapasitenin yerine konmasının, Katar geri döndüğü ve genişleme üzerinde yeniden çalışmaya başladığı sürece yönetilebilir olduğunu ekledi. Katar'ın LNG kapasitesinin büyük bölümünün uzun süre devre dışı kalması ve North Field genişlemesinin gerçekleşmemesi halinde LNG piyasasının birkaç yıl daha sıkı kalacağı öngörüsünde bulundu.