Geçmişte 18 yaşından önce sigortalı olarak çalışmaya başlayanlar, emeklilikte bazı avantajlar elde edebiliyordu. Ancak günümüzde çocukların sigortalı çalıştırılması emeklilik açısından nasıl bir avantaj sağlıyor? Çocukların çalışma koşulları ve sigorta başlangıcı hangi şartlara bağlı? Bu soruların yanıtları mevzuat ışığında incelendi.

18 Yaş Altı Çocukların Sigorta Başlangıcı ve Çalışma Koşulları Nelerdir?

18 yaşından önce sigortalı olarak çalışmaya başlayanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihte başlar. Bu tarihten önce ödenen primler ise sadece prim gün sayısına dahil edilir. Ancak 4/b ve 4/c statüsünde olan ve meslek ya da sanat okulunu bitirip mahkemece kazai rüşt kararı alanlar için 18 yaş şartı aranmaz. Bu durumda kazai rüşt kararının verildiği tarihten itibaren sigortalılık başlar ve sigortalılık süresi olarak kabul edilir.

18 yaşından önce kazai rüşt kararı olmadan yapılan 4/b ve 4/c statüsündeki çalışmalar sigorta başlangıcı sayılmaz. Bu nedenle, çocukların sigorta başlangıcı için kazai rüşt kararının alınması önem taşır.

İş Kanunu’na göre 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. 15 yaşını aşan ancak 18 yaşından küçük gençler ise İş Kanunu kapsamında çalıştırılabilir. Ayrıca 14 yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış çocuklar belirli koşullarda çalıştırılabilir. Bu koşullar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın yönetmeliğinde düzenlenmiştir.

Yönetmelik, çocuk ve genç işçilerin çalıştığı yerlerde güvenlik, sağlık, bedensel, zihinsel, ahlaki ve psikososyal gelişimlerinin korunmasını, kişisel yatkınlık ve yeteneklerin gözetilmesini zorunlu kılar. Okula devam eden çocuklar, okul başarılarını engellemeyecek işlerde çalıştırılabilir. Okul saatlerinde çalışmaları yasaktır. Ayrıca, fiziksel ve zihinsel sağlığı tehlikeye atan işlerde çalıştırılmaları mümkün değildir.

Sosyal Güvenlik Kurumu, çocukların sigortalı gösterilmesi konusunda sıkı denetimler yapmaktadır. Sigortalı gösterilmesine rağmen fiilen çalışmayanların sigortalılıkları iptal edilmekte, bu sigortalılıktan kaynaklanan ödemeler faiziyle geri alınmaktadır.

Çocuğa Sigorta Yaptırmak Emeklilik İçin Avantaj Sağlar mı?

2008 öncesinde küçük yaşta sigortalı olanlar, emeklilikte bazı avantajlar elde etmişti. Ancak 2008’den sonra ilk defa sigortalı olanların emeklilik yaşı, prim gün sayısına göre 65 yaşına kadar çıkabilmektedir. 4/a statüsünde 7200, 4/b ve 4/c statüsünde ise 9000 prim gününü tamamladıkları tarihe göre emeklilik yaşı belirlenir.

Mevcut kanuna göre, sigorta başlangıç tarihi değil, prim gün sayısının tamamlanma zamanı emeklilik yaşını etkiler. Bu nedenle 18 yaşından önce sigortalı olmak, doğrudan erken emeklilik hakkı vermez.

Ancak 18 yaşından önce çalışmaya başlayanların prim günleri emeklilik için sayılır. Ayrıca, ilk defa sigortalı olunan tarihte geçerli olan emeklilik koşulları uygulanır ve sonradan yapılan kanun değişikliklerinden etkilenmezler.

Öte yandan, meslek veya sanat okulunu bitirip mahkemece kazai rüşt kararı alanlar için 18 yaşını doldurma şartı aranmaz. Bu kişiler, kazai rüşt kararının verildiği tarihten itibaren sigortalı sayılır ve bu süreler sigortalılık süresi olarak kabul edilir.

Emeklilik İçin Gerekli Prim Gün Sayısı ve Yaş Şartları Nelerdir?

Emeklilik koşulları, sigorta başlangıç tarihine göre belirlenir. Örneğin, 8 Eylül 1999 öncesi sigortalı olanlar 3600 prim günüyle erkekler 60, kadınlar ise 58 yaşında emekli olabilirler. 8 Eylül 1999 sonrası sigortalı olanlar için ise prim gün sayısı 5750’ye yükselmiştir.

Bir örnek olarak, 1991 yılında sigortalı olan ve toplam 4308 prim günü bulunan bir kişi, 5750 prim gününü tamamladığında emekli olabilir. Eğer 8 Eylül 1999 öncesi sigortalı ise 3600 prim günüyle 60 yaşında emeklilik hakkı vardır.

Doğum tarihi emeklilik için belirleyici değildir; önemli olan ilk defa sigortalı olunma tarihidir. 1971 doğumlu ve 1650 prim günü bulunan bir kişi, 8 Eylül 1999 öncesi sigortalı değilse 3600 prim günüyle emeklilik hakkı elde edemez.

Sonuç ve Öneriler

18 yaş altı çocukların sigortalı olarak çalıştırılması, günümüzde doğrudan erken emeklilik avantajı sağlamamaktadır. Ancak prim günlerinin sayılması ve sigorta başlangıcının belirlenmesi açısından önem taşır. Kazai rüşt kararı alınarak yapılan sigorta başlangıcı, 18 yaş şartını ortadan kaldırabilir.

Çocukların çalışma koşulları, sağlık ve eğitim durumları göz önünde bulundurularak düzenlenmiştir. Okul başarısını engellemeyecek, sağlık ve güvenlik açısından risk taşımayan işlerde çalıştırılmaları mümkündür.

Sosyal Güvenlik Kurumu’nun denetimleri nedeniyle, sigortalı gösterilmesine rağmen fiilen çalışmayan çocukların sigortalılıkları iptal edilmekte ve ödemeler geri alınmaktadır. Bu nedenle çocukların sigortalılığı konusunda yasalara uygun hareket edilmesi gerekmektedir.