Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı (BİDEB) 2218-Yurt İçi Doktora Sonrası Araştırma Burs Programı kapsamında, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi’nde Dr. Ayşe Tosun’un yürütücülüğünde ve Doç. Dr. Alaattin Arıkan’ın danışmanlığındaki araştırma, 77. International Astronautical Congress (IAC 2026) bilimsel programına kabul edilerek sunuldu.

BİDEB 2218-Yurt İçi Doktora Sonrası Araştırma Burs Programı kapsamında yürütülen araştırmanın çıktılarından biri olan ve öğrencilerin mekansal kaygılarını azaltmaya, mekansal düşünme becerilerini desteklemeye yönelik disiplinler ötesi öğretim tasarımını ele alan çalışma, 5-9 Ekim 2026 tarihlerinde Antalya NEST Kongre Merkezi’nde düzenlenen kongrede Dr. Ayşe Tosun tarafından interaktif sunum formatında uluslararası bilimsel toplulukla paylaşıldı.

Uluslararası Uzay Kuruluşları Antalya’da Buluştu

IAC 2026, Türkiye Cumhuriyeti Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda, Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ev sahipliğinde ve SAHA İstanbul eş ev sahipliğinde gerçekleştirildi. Kongrede Türkiye’den Türkiye Uzay Ajansı (TUA), Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu UZAY, ASELSAN ve ROKETSAN’ın yanı sıra NASA ve Avrupa Uzay Ajansı (ESA) gibi dünyanın önde gelen uzay kuruluşları yer aldı.

Birçok ülkeden uzay ajanslarını, şirketlerini ve bilim insanlarını bir araya getiren kongre, bilimsel paylaşım ve uluslararası iş birliği için önemli bir ortam sundu. Araştırmanın bu uluslararası platformun bilimsel programına kabul edilerek sunulması, Türkiye’de yürütülen ve uzay eğitiminde mekansal düşünme becerileri ile mekansal kaygıyı birlikte ele alan çalışmanın uluslararası görünürlüğünü artırdı.

Türkiye’nin Uzay Hedefleri ve Eğitimde Mekânsal Düşünme

Türkiye’nin Milli Uzay Programı’nda yer alan "Uzay Bilinci ve İnsan Kaynakları Geliştirme" hedefi, uzay çalışmalarının eğitim boyutunun önemini ortaya koymakta. Geleceğin bilim insanlarının, mühendislerinin ve araştırmacılarının yetişmesi için çocukların erken yaşlardan itibaren bilimsel meraklarının ve temel düşünme becerilerinin desteklenmesi önem taşımakta.

Mekânsal düşünme becerileri, bu eğitim temelinin önemli bileşenlerinden biri. Nesnelerin, mekânların ve çevrelerin konumlarını ve birbirleriyle ilişkilerini anlama, farklı bakış açılarını zihinde canlandırma ve iki boyutlu gösterimlerle üç boyutlu yapılar arasında bağlantı kurma becerileri; fen, teknoloji, mühendislik ve matematikten oluşan STEM alanlarının yanı sıra coğrafya, sanat ve mimarlık gibi alanlarda da öğrenme ve problem çözme süreçlerini desteklemekte.

Bu becerilerin eğitim ve deneyim yoluyla geliştirilebilmesi, küçük yaşlardan itibaren uygun öğrenme fırsatlarının sunulmasını değerli kılmakta. Araştırma, Türkiye’nin uzun vadeli uzay hedefleri açısından çocukların mekânsal düşünme becerilerinin geliştirilmesine ve bu gelişimi destekleyen öğrenme ortamlarının oluşturulmasına dikkat çekmekte.

Mekânsal Kaygı ve Öğrenme Sürecine Etkisi

Öğrenciler yön bulma, referans oluşturma, koordinat bulma, harita okuma veya üç boyutlu nesneleri zihinde döndürme sırasında kaygı yaşayabilmekte. Mekânsal kaygı, öğrencinin dikkatini görevden uzaklaştırabilir, zihinsel kaynaklarını endişeye yöneltebilir ve çözüm üretirken tereddüt yaşamasına neden olabilir.

Tekrar eden kaygı deneyimleri, öğrencilerin bu tür etkinliklerden kaçınmasına ve becerilerini geliştirecek öğrenme fırsatlarına daha az katılmasına yol açabilir. Araştırmada, mekansal düşünme becerilerinin öğretimi öğrencilerin duygusal deneyimleriyle birlikte ele alındı. Öğrencilerin hangi görevlerde kaygı yaşadıklarının ve hangi desteklere ihtiyaç duyduklarının belirlenmesi, öğretim tasarımının geliştirilmesine yön verdi.

Disiplinler Ötesi Öğretim Tasarımı ve Dijital Oyun

Araştırma kapsamında ortaokul öğrencileri için sosyal bilgiler, fen bilimleri, matematik ve astronomiyi bir araya getiren disiplinler ötesi bir öğretim tasarımı geliştirildi. Tasarımda, öğrencilerin mekânsal düşünme becerilerinin desteklenmesi ve mekânsal görevlerde yaşadıkları kaygıların azaltılması amaçlandı.

Ayrıca uzay eğitimine yönelik geliştirilen dijital oyunla, gökyüzündeki referans noktalarını kullanarak yön bulmayı öğrenme süreciyle ilişkilendirdi. Öğrencilerin günlük çevrelerindeki konum ve yön deneyimleri ile astronomi düşüncesindeki mekânsal görevler arasında bağlantı kurulması hedeflendi.

IAC 2026’daki sunumla, geliştirilen disiplinler ötesi öğretim tasarımı ve dijital oyun uluslararası bilimsel toplulukla paylaşıldı. Çalışma, mekânsal düşünme becerilerinin erken yaşlardan itibaren öğrencilerin duygusal ihtiyaçlarıyla birlikte desteklenmesinin önemini ortaya koyarak Türkiye’nin uzay bilincini ve gelecekteki insan kaynağını geliştirme hedefinin eğitim boyutuna yönelik bir yaklaşım sundu.