Kahramanmaraşlı âlim ve Milli Mücadele kahramanı Şeyh Ali Sezai Efendi’nin mezar taşı, eski Türkçe harflerle hazırlanmış olması nedeniyle harf inkılabına karşı çıktığı iddiaları uzun süredir tartışma konusu oldu. Tarihçi Mehmet Işık, bu iddiaların gerçek dışı olduğunu, mezar taşının Latin harfleri kabul edilmeden önce yaptırıldığını belirtti.
1867 yılında Kahramanmaraş’ta doğan Şeyh Ali Sezai Kurtaran, Milli Mücadele yıllarında kentte halkın birlik ve beraberliğinde etkili bir rol üstlendi. 11 Haziran 1937’de 70 yaşında vefat eden Şeyh Ali Sezai Efendi, Cumhuriyet’in kuruluş sürecinde devletle yakın ilişkiler kurdu. Mehmet Işık, Atatürk ile Şeyh Ali Sezai Efendi arasındaki özel ilişkinin arşiv belgeleriyle desteklendiğini vurguladı.
Şeyh Ali Sezai Efendi’nin Atatürk ile ilişkisi nasıldı?
Mehmet Işık, Şeyh Ali Sezai Efendi’nin Cumhuriyet’in ilanı ve sonrasında Mustafa Kemal Atatürk ile temaslarını sürdürdüğünü söyledi. Atatürk’ün 1919’da Anadolu gezisi sırasında Narlı’dan Antep’e geçerken Şeyh Ali Sezai Efendi ile sohbet ettiği fotoğraflarda görülmektedir. Bu ilişki, Cumhuriyet’in ilk yıllarında da devam etti ve arşivlerde eski yazıyla yazılan mektuplar bulunmaktadır.
Şeyh Ali Sezai Efendi, 1933 yılında Osmanlıca mektuplar yazmış, Atatürk’ün Cumhuriyet’in 10. yıl kutlamalarıyla ilgili gönderdiği mektuplar da eski yazıyla kaleme alınmıştır. Bu durum, harf inkılabına karşı bir tepki değil, dönemin yazışma alışkanlıklarının bir yansımasıdır.
Mezarlık düzenlemeleri ve Şeyh Ali Sezai Efendi’nin muhalefeti
Kahramanmaraş Belediyesi, 1930’lu yıllarda şehirdeki mezarlıkların ıslahı ve altyapı çalışmaları için düzenlemeler yaptı. Bu süreçte bazı mezar taşları kaldırıldı, cami kenarındaki mezarlar taşındı. Şeyh Ali Sezai Efendi, bu uygulamalara karşı çıktı. Tarihçi Işık, Şeyh Ali Sezai Efendi’nin mezarların ortadan kaldırılmasına muhalefet eden önemli bir figür olduğunu belirtti.
Bu muhalefet, yerel yönetimdeki bazı kişiler tarafından Cumhuriyet ve devlet karşıtlığı şeklinde yorumlandı. Belediye içindeki anlaşmazlıklar ve çekişmeler Ankara’ya şikayet mektuplarıyla taşındı. Ancak CHP müfettişlerinin raporları, Şeyh Ali Sezai Efendi’nin devletle veya Cumhuriyet’le sorunu olmadığını, sadece mezarlık düzenlemelerine karşı çıktığını ortaya koydu. Bu nedenle açılan dava da düşürüldü.
Ayrıca, Şeyh Ali Sezai Efendi’nin 1930’larda Pınarbaşı’ndan gelen ana şehrin su kaynağının taksim görevini üstlendiği, bu görevi hakkaniyetle yerine getirdiği ve fakir fukaranın yaşadığı bölgelere de su dağıtımı yaptığı kaydedildi. Bu hizmetleri nedeniyle bazı çevrelerce rahatsızlık duyulduğu ifade edildi.
Harf inkılabı ve mezar taşı tartışmaları
Mehmet Işık, mezar taşının Latin harfleri kabul edilmeden önce yaptırıldığını, bu yüzden taşın eski Türkçe harflerle yazılmış olmasının doğal olduğunu vurguladı. Bazı tarihçiler veya tarihçi olmayan kişiler, bu durumu Atatürk ve Cumhuriyet karşıtlığı olarak yorumlamaya çalışsa da arşiv belgeleri bu iddiaları desteklememektedir.
Şeyh Ali Sezai Efendi’nin mezar taşının hazırlanması ve kendisinin vefat ettiğinde nereye defnedileceğine dair kararları önceden verdiği belirtildi. Belediye içindeki mezarlık düzenlemeleri sırasında ortaya çıkan anlaşmazlıklar, mezar taşının yazı şekliyle değil, yerel yönetim çekişmeleriyle ilgilidir.
Mehmet Işık, Şeyh Ali Sezai Efendi’nin eski yazıyı kullandığı için cezaevine atıldığına dair iddiaların da gerçek dışı olduğunu, mahkeme sürecinde sadece çağrılma ve tevkifat yaşandığını, ancak davanın düşürüldüğünü ve cezaevine gönderilmediğini açıkladı.
CHP müfettişlerinin raporlarında, yerel idaredeki hiziplerin bu durumu Ankara’ya bildirdiği, sürecin burada sona erdiği ve Şeyh Ali Sezai Efendi’nin devletle ilişkilerinin devam ettiği kaydedildi.
Sık sorulan sorular
Şeyh Ali Sezai Efendi mezar taşını ne zaman yaptırdı?
Mezar taşı harf inkılabından önce, yani Latin harfleri kabul edilmeden önce yaptırılmıştır.
Şeyh Ali Sezai Efendi harf inkılabına karşı çıktı mı?
Hayır, mezar taşının eski Türkçe olması harf inkılabına karşı çıkış anlamına gelmemektedir.
Şeyh Ali Sezai Efendi cezaevine atıldı mı?
Hayır, eski yazıyı kullandığı için cezaevine atılması gibi bir durum olmamıştır.
Foto Galeri (4 fotoğraf)
Kaynak: İHA




