Son zamanlarda zona vakalarında artış gözlemleniyor. Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Duran Tok, hastalığın şiddetli sinir ağrılarına yol açabileceğini belirterek, erken müdahale ve koruyucu aşının önemini vurguladı.

Zona hastalığının nedenleri ve belirtileri nelerdir?

Zona, çocuklukta geçirilen su çiçeği enfeksiyonunun ardından sinir köklerinde uyuyan varicella zoster virüsünün bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla yeniden aktif hale gelmesi sonucu oluşur. Prof. Dr. Tok, yoğun stres, uykusuzluk, aşırı yorgunluk ve psikolojik etkenlerin bağışıklık direncini düşürerek hastalığı tetiklediğini ifade etti.

Virüs reaktive olduğunda sinir hattı boyunca cilde ulaşır ve elektrik çarpması şeklinde şiddetli ağrılar, yanma hissi ile birlikte içi sıvı dolu kabarcıklar ortaya çıkar. Bu belirtiler genellikle vücudun tek bir tarafında, bant veya kuşak şeklinde görülür.

Zona hangi bölgelerde daha sık görülür ve riskleri nelerdir?

Zona vakalarının yarısından fazlası göğüs kafesi ve sırtta görülür. Bu nedenle hastalık 'kuşak hastalığı' olarak da adlandırılır. İkinci sıklıkta bel ve karın bölgesi etkilenir. Yüz ve göz çevresinde ortaya çıkması durumunda ise alın, şakak ve göz sinirleri tutulabilir. Göz tutulumu acil müdahale gerektirir, tedavi gecikirse kalıcı görme kaybı riski oluşabilir.

Zona vakalarındaki artışın sebepleri nelerdir?

Prof. Dr. Tok, zonanın artışında üç temel faktörün etkili olduğunu açıkladı. İlk olarak, toplumun yaşlanmasıyla birlikte hücresel bağışıklığın zayıflaması sonucu zona vakaları artıyor. İkinci olarak, modern yaşamın getirdiği kronik stres, uyku bozuklukları ve tükenmişlik bağışıklık sistemini olumsuz etkiliyor. Üçüncü faktör ise kronik hastalıklar ve bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların kullanımının yaygınlaşmasıdır. Kanser tedavileri, romatizmal hastalıklar, organ nakilleri, kontrolsüz diyabet ve steroid kullanımı virüsün yeniden aktive olmasını kolaylaştırıyor.

Zona kimlerde daha sık görülür ve bulaşma şekli nasıldır?

Hastalık her yaşta ortaya çıkabilse de 50 yaşından sonra risk belirgin şekilde artar. 80 yaşına kadar yaşayan her üç kişiden biri en az bir kez zona geçirir. Zona virüsü doğrudan kişiden kişiye bulaşmaz. Ancak içi sıvı dolu kabarcıklardaki sıvı, su çiçeği geçirmemiş veya aşı olmamış kişilere temas ederse, o kişilerde su çiçeği gelişebilir. Döküntüler kuruyup kabuk bağladıktan sonra bulaşıcılık sona erer.

Zona tedavisinde erken müdahalenin önemi nedir?

Prof. Dr. Tok, belirtilerin fark edilmesinin ardından ilk 72 saat içinde antiviral tedaviye başlanmasının kritik olduğunu belirtti. Erken müdahale edilmezse, döküntüler iyileşse bile aylarca hatta yıllarca sürebilen kalıcı nöropatik sinir ağrıları (postherpetik nevralji) gelişebilir. Bu durum hastaların yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürür.

Zona aşısı kimlere öneriliyor ve nasıl uygulanıyor?

Özellikle 50 yaş ve üzerindeki bireyler ile bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerin zona aşısı yaptırması öneriliyor. Prof. Dr. Tok, aşı ile hastalığın ortaya çıkmasının yüzde 90’ın üzerinde engellenebildiğini ifade etti. 18 yaş ve üzerindeki bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler, daha önce zona geçirmiş olanlar da aşı yaptırmalıdır. Aşı, genellikle 2 doz halinde, 2 ila 6 ay arayla kol kasına uygulanır. Aktif zona atağı geçirenler, döküntülerin tamamen iyileşmesinden sonra en az 1 ay bekleyerek aşı olabilir.

Zona hastalığından korunmak için neler yapılmalı?

Zona hastalığının yol açtığı şiddetli ağrı ve yanma hissini önlemek için bağışıklık sisteminin güçlü tutulması önemlidir. Prof. Dr. Tok, stres yönetimi, düzenli uyku ve şüpheli döküntülerde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmasını tavsiye etti. Bu önlemler hastalığın şiddetini azaltmada etkili olur.

Sık sorulan sorular

Zona hastalığı nasıl ortaya çıkar?

Çocuklukta geçirilen su çiçeği enfeksiyonundan sonra sinir köklerinde uyuyan virüs, bağışıklık sistemi zayıfladığında yeniden aktive olur ve zona hastalığı ortaya çıkar.

Zona virüsü kişiden kişiye bulaşır mı?

Zona virüsü doğrudan bir kişiden diğerine bulaşmaz ancak içi sıvı dolu kabarcıklardaki sıvı, su çiçeği geçirmemiş veya aşı olmamış kişilere temas ederse su çiçeği oluşturabilir.

Zona tedavisinde neden erken müdahale önemli?

Belirtiler ortaya çıktıktan sonraki ilk 72 saat içinde antiviral tedaviye başlanmazsa, kalıcı nöropatik ağrılar gibi ciddi komplikasyonlar gelişebilir.