Akdeniz Üniversitesi Fen Fakültesi tarafından düzenlenen konferansta, Yükseköğretim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Derviş Karaboğa, "Yapay Arı Kolonisi (ABC) ve Çoklu-Ajan Yönetim Mimarisi" başlıklı sunum gerçekleştirdi. Karaboğa, yapay zekâ ve sürü zekâsı alanındaki bilimsel çalışmalarını katılımcılarla paylaştı.
2005 yılında literatüre kazandırdığı Yapay Arı Kolonisi algoritması, Türkiye’nin uluslararası ölçekte öne çıkan bilimsel başarılarından biri olarak dikkat çekiyor. Bu algoritma, Türkiye’nin en çok atıf alan bilimsel makalesi arasında yer almakta ve dünya çapında birçok sektörde uygulanmaktadır.
Yapay Arı Kolonisi algoritmasının temelleri ve uygulama alanları
Prof. Dr. Karaboğa, konferansta ABC algoritmasının doğadaki arıların duyusal algıları ve iletişim biçimlerinden esinlenerek geliştirildiğini açıkladı. Algoritmanın, Parçacık Sürü Optimizasyonu (PSO) ve Karınca Kolonisi Optimizasyonu (ACO) gibi diğer sürü zekâsı yöntemleriyle karşılaştırmalı analizini de sundu.
ABC algoritması, ilaç tasarımından inşaat ve beton sektörüne, elektronik devre tasarımından farklı mühendislik uygulamalarına kadar geniş bir yelpazede kullanılıyor. Bu çok yönlü kullanım alanları, algoritmanın uluslararası bilim dünyasında kabul görmesini sağladı.
Türkiye’den çıkmış en çok atıf alan çalışmalar arasında
Prof. Dr. Karaboğa, ABC algoritmasının Türkiye’den çıkmış ve dünya genelinde en çok atıf alan çalışmalar arasında olduğunu belirtti. "Çok basit ve sade görünen bu algoritmanın ilk raporu 2005 yılında yayımlandı. Şu anda 10 binin üzerinde atıf almıştır" dedi.
Web of Science veritabanında Türkiye kaynaklı yaklaşık 1 milyon 400 bin yayın bulunurken, ABC algoritması bu yayınlar arasında 17. sırada yer alıyor. Üst sıralarda genellikle yurt dışında çalışan Türk bilim insanlarının çalışmaları bulunuyor. Karaboğa, "Bu algoritma doğrudan Anadolu’dan çıkmış ve dünyada en çok atıf alan çalışmalardan biridir" ifadelerini kullandı.
ABC algoritmasının 20. yılı nedeniyle uluslararası bir çalıştay düzenlendiğini ve Applied Soft Computing dergisinde özel bir sayı hazırlandığını aktaran Karaboğa, bu sayıda 27-28 makalenin yayımlandığını, toplam makale sayısının 30-35’e ulaşmasının beklendiğini söyledi.
Türkiye’de bu konuda 100’den fazla yüksek lisans ve doktora tezinin yazıldığını belirten Karaboğa, araştırmacıların konudan haberdar olmasının ülke açısından sevindirici olduğunu vurguladı. Ayrıca 2023 yılında TÜBİTAK Bilim Ödülü ve TÜBA Uluslararası Akademi Ödülü’ne layık görüldüğünü dile getirdi.
Yapay Zekanın ABC’si Anıtı ve akademik çalışmalar
Prof. Dr. Karaboğa, Cumhuriyetin 100. yılına özel olarak "Yapay Zekanın ABC’si Anıtı"nı fakülte önüne yaptırdıklarını açıkladı. Anıt, II. Göktürk Kağanlığı’ndan Selçuklulara uzanan tarihi detaylar içeriyor. Kayseri’nin Selçuklu şehri olması nedeniyle anıt, 8 köşeli Selçuklu yıldızı formunda tasarlandı.
Anıtın ortasında sallanma dansı yapan bir arı figürü bulunuyor ve üzerindeki petek dokusu algoritmanın soyut dünyasını simgeliyor. Anıtın yüksekliği, Orhun Abideleri’ndeki Bilge Kağan Anıtı’nın boyu olan 3.90 metre olarak belirlendi. Toplam 12 parçadan oluşan akış şeması bir yılı temsil ediyor ve arıların günlük çalışma döngüsünü ifade ediyor.
Türkiye’den çıkmış bilimsel bir buluşun uluslararası bir dergide özel sayı olarak yayımlanmasının önemine değinen Karaboğa, TR Dizin’de yer alan bir yerel enstitü dergisinin de bu konuya özel bir sayı hazırladığını belirtti. Bu çalışmaların artmasını ülke adına temenni ettiğini söyledi.
Akdeniz Üniversitesi’nde ABC algoritması üzerine çalışan iki öğretim üyesinin bulunduğunu ifade eden Karaboğa, "Zamanında Türkiye’de ABC’yi hiç kimse kullanmazken, bu serüven yurt dışında kullananlarla başladı. Bu nedenle hocalarıma teşekkür ediyorum" dedi.
Konferans, soru-cevap bölümünün ardından Akdeniz Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Şükrü Özen ve Fen Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mustafa Alkan’ın Prof. Dr. Derviş Karaboğa’ya teşekkür belgesi ve plaket takdim etmesiyle sona erdi.
Sık sorulan sorular
Yapay Arı Kolonisi algoritması nedir?
Yapay Arı Kolonisi algoritması, arıların duyusal algıları ve iletişim yöntemlerinden esinlenen, yapay zekâ ve sürü zekâsı tabanlı bir optimizasyon yöntemidir.
ABC algoritması hangi alanlarda kullanılıyor?
İlaç tasarımı, inşaat ve beton sektörü, elektronik devre tasarımı ve çeşitli mühendislik uygulamalarında kullanılmaktadır.
Konuyla ilgili
Foto Galeri (3 fotoğraf)
Kaynak: İHA




