Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) tarafından yayımlanan eylül ayı raporu, üretici ile market fiyatları arasındaki farkları ve tarımsal girdi maliyetlerindeki değişimleri ortaya koydu. Rapora göre, eylül ayında üretici ve market arasında en yüksek fiyat farkı yüzde 633,4 ile limonda yaşandı.
Üretici ve market fiyat farklarında limon öne çıktı
Eylül ayında limonun üretici fiyatı kilogram başına 7 lira iken, market fiyatı 51 lira 34 kuruşa yükseldi. Bu durum limonda fiyat farkının 7,3 kat olmasına yol açtı. Limondaki bu farkı yüzde 339,1 ile kuru incir, yüzde 337,8 ile havuç, yüzde 237,9 ile elma ve yüzde 228,3 ile maydanoz takip etti. Kuru incirin üretici fiyatı 130 lira iken markette 570 lira 77 kuruşa, havuç 11 liradan 48 lira 16 kuruşa, elma 21 lira 66 kuruştan 73 lira 20 kuruşa, maydanoz ise 7 lira 66 kuruştan 25 lira 14 kuruşa satıldı.
Market ve üreticide fiyat değişimleri
Market fiyatlarında eylül ayında 36 ürünün 25’inde artış, 11’inde ise azalış görüldü. En yüksek fiyat artışı yüzde 26 ile patlıcanda gerçekleşirken, bunu yüzde 21,1 ile kırmızı mercimek, yüzde 18,5 ile sivri biber, yüzde 16,4 ile yeşil mercimek ve Antep fıstığı izledi. Fiyatı en çok düşen ürün ise yüzde 39,5 ile limon oldu. Limonu yüzde 33,4 ile yeşil soğan, yüzde 21 ile kuru soğan, yüzde 18,3 ile elma ve yüzde 14,3 ile mısırözü yağı takip etti.
Üretici tarafında ise 28 ürünün 16’sında fiyat artışı, 11’inde fiyat düşüşü, bir üründe ise fiyat değişimi olmadı. En yüksek fiyat artışı yüzde 62,5 ile kuru fasulyede gerçekleşti. Kuru fasulyeyi yüzde 23,3 ile patlıcan, yüzde 15,5 ile elma, yüzde 13,1 ile kabak ve yüzde 12,1 ile yeşil mercimek takip etti. En fazla fiyat düşüşü ise yüzde 48 ile kuru incirde kaydedildi. Kuru inciri yüzde 30 ile limon, yüzde 20,7 ile patates, yüzde 14,1 ile kuru soğan ve yüzde 13,6 ile kuru üzüm izledi.
Fiyat değişimlerinin nedenleri ve girdi maliyetlerindeki artış
Raporda, kuru incirde TARİŞ’in alım fiyatını henüz açıklamamasının piyasada fiyatların geçen sezona göre düşük kalmasına neden olduğu ve üretici fiyatlarının 130 lira seviyelerine kadar gerilediği belirtildi. Limon fiyatlarının ise hasat döneminin devam etmesi ve depolardaki geçen yıl ürünlerinin piyasaya sürülmesi nedeniyle gerilediği ifade edildi. Patates ve kuru soğanda hasadın sürmesiyle arzın artması fiyatları düşürürken, patlıcan ve kabakta olumsuz hava koşulları ve tarladan seraya geçiş döneminde arzın azalması fiyatların yükselmesine yol açtı.
Tarım girdi fiyatlarında da önemli artışlar yaşandı. Eylül ayında ağustos ayına kıyasla DAP gübresi yüzde 9,9, ÜRE gübresi yüzde 6,7, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 6,6, amonyum nitrat gübresi yüzde 6,3 ve amonyum sülfat gübresi yüzde 1,4 oranında zamlandı. Son bir yılda ise amonyum nitrat gübresi yüzde 69,2, amonyum sülfat gübresi yüzde 55,6, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 38,6, DAP gübresi yüzde 35,9 ve ÜRE gübresi yüzde 13,7 oranında arttı.
Süt yemi ve besi yeminde de fiyatlar yükseldi. Eylül ayında süt yemi yüzde 4,4, besi yemi yüzde 4,2 artarken, son bir yılda her iki yem türü yüzde 31,8 oranında zamlandı. Elektrik fiyatları yıllık bazda yüzde 25,1, tarım ilacı fiyatları ise yüzde 27,7 oranında arttı. Mazot fiyatı ise aylık yüzde 12,8, yıllık bazda yüzde 70,7 oranında yükseldi.
Çeltik ithalatı ve üretici destek talepleri
TZOB Başkanı Şemsi Bayraktar, hasat döneminde çeltik ithalatının durdurulması gerektiğini vurguladı. Bayraktar, 2025 yılında 998 bin 98 ton olan çeltik üretiminin 2026 yılı tahminlerine göre yüzde 7,7 artarak 1 milyon 74 bin 810 tona ulaşmasının beklendiğini belirtti. Hasat döneminde yerli ürünün piyasaya yoğun şekilde girdiğini, ithalatın sürmesinin ise yerli ürün alımını erteleyerek üretici fiyatları üzerinde baskı oluşturabileceğini ifade etti.
Bayraktar, çiftçilerin gübre, mazot, tohum, ilaç, sulama, işçilik ve finansman giderlerini karşılamak zorunda olduğunu, bu nedenle ürünlerini aylarca beklemeden satmak zorunda olduklarını söyledi. TMO’nun alım fiyatını gecikmeden açıklaması gerektiğini belirten Bayraktar, fiyat belirlenirken üreticilerin gerçek maliyetlerinin dikkate alınması ve makul bir gelir sağlanmasının önemine dikkat çekti.
Başkan ayrıca, hasat döneminde çeltik ithalatının durdurulması, alım koşullarının önceden duyurulması ve ihtiyaç duyulan bölgelerde TMO’nun fiilen alım yaparak üretici lehine piyasa güveni oluşturması gerektiğini ifade etti. Bayraktar, çiftçilerin maliyetinin altında satış yapmaya zorlanmaması gerektiğini, sanayici ve çeltik işleyen işletmelerin öncelikle yerli üreticiden ürün temin etmesinin teşvik edilmesi gerektiğini belirtti. Gümrük vergileri ve ithalat uygulamalarının hasat takvimi ve yerli üretimin sürdürülebilirliği gözetilerek düzenlenmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
Sık sorulan sorular
Eylül ayında üretici ve market arasındaki en yüksek fiyat farkı hangi üründe görüldü?
Limon üretici ve market fiyatları arasındaki fark yüzde 633,4 ile en yüksek seviyeye ulaştı.
Eylül ayında markette fiyatı en çok artan ve azalan ürünler hangileridir?
Market fiyatlarında en çok artış yüzde 26 ile patlıcanda, en çok azalış ise yüzde 39,5 ile limonda gerçekleşti.
TZOB Başkanı hasat döneminde çeltik ithalatı hakkında ne dedi?
Hasat döneminde çeltik ithalatının durdurulması gerektiğini belirtti ve TMO’nun alım fiyatını gecikmeden açıklaması gerektiğini vurguladı.
Kaynak: İHA




