Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nde devam eden kapsamlı restorasyon çalışmalarının yer altı tünellerini yerinde inceledi. Bakan Ersoy, Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Fırat Diker’den kazı, temizlik, belgeleme ve güçlendirme faaliyetleri hakkında detaylı bilgi aldı.
Ayasofya’nın Yer Altı Tünellerinde Ne Kadar Çalışma Yapıldı?
Ersoy, incelemeleri sırasında Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölgelerinden yaklaşık 3 bin tona yakın dolgu malzemesi çıkarıldığını ve toplam 420 metrelik tünel hattının temizlendiğini açıkladı. Bu çalışmaların Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon süreci kapsamında yürütüldüğünü belirten Bakan, yer altındaki tarihi mirasın da bilimsel yöntemlerle araştırıldığını vurguladı.
Yer altı tünellerinin tarih boyunca su dağıtımı ve yağmur suyu tahliyesi işlevi gördüğüne dikkat çeken Ersoy, bu çalışmaların İstanbul’un tarihi su yönetimi altyapısına dair önemli bilgiler sunduğunu ifade etti.
Hipoje Yapısında Daha Eski Katmanlar Bulundu
Vezir Bahçe’de yer alan hipoje, yani yer altı mezar yapısında yürütülen kazıların tamamlandığını belirten Bakan Ersoy, yapının yaklaşık 8 metre uzunluğunda ve 8 metre genişliğinde olduğunu söyledi. Yapıda doğu ve batı yönlerinde iki kanal hattı bulunuyor. Doğu yönündeki 25 metrelik Kanal-1 temizlenmiş, batı yönündeki Kanal-2’de çalışmalar devam ediyor.
Ersoy, temizlik sırasında çamurla kaplı tabanın 1,5 metre daha altına inilerek mevcut Ayasofya yapısından daha eski olduğu değerlendirilen katmanlara ulaşıldığını açıkladı. Böylece eserin farklı dönemlere ait yer altı yapı katmanlarının gün yüzüne çıkarıldığı belirtildi.
Batı Bahçe’de 6 Mekan ve 9 Tünel Tespit Edildi
Ayasofya’nın Batı Bahçe bölümünde altı ayrı mekan ve bunlarla bağlantılı dokuz tünel tespit edildi. Mekan-1, 2 ve 3’ün atrium, yani avlu yapısına ait bodrum katları olduğu ifade edildi. Mekan-4, atriumun güneyinde yer alan ve bir ayırıcı duvarla bölünmüş farklı bir yapı olarak tanımlandı.
Mekan-5, Mekan-2’nin kuzeyindeki uzantı olarak 4,5 metre uzunluğunda ortaya çıkarıldı. Mekan-6 ise Mekan-1’in kuzeyinde, Soğukçeşme Sokağı’na doğru uzanan yaklaşık 4x4 metre boyutlarında bir alan olarak belirlendi. Bu mekanlarda çalışmalar halen devam ediyor.
Restorasyon ve Güçlendirme Çalışmaları
Yer altı bölümlerinde sadece kazı ve temizlik değil, aynı zamanda tarihi dokunun korunmasına yönelik onarım ve güçlendirme faaliyetleri de yürütülüyor. 56 metre uzunluğundaki Mekan-2’de tonozlarda 18 metrelik hat boyunca yapısal hasarlar giderildi ve özgün malzemeye eş malzeme kullanıldı.
Mekan-3’te dolgu toprağın temizlenmesi sürerken, duvarlar ve tonozlarda onarım çalışmaları devam ediyor. Batı Bahçe’de tespit edilen dokuz tünelden yedisinde dolgu toprak temizliği tamamlandı, diğer ikisinde ise tespit ve belgeleme çalışmaları yapılıyor.
En uzun tünel hattı 180 metreyle Tünel-4 olarak kaydedildi. Bu tünelin Roma Caddesi ile bağlantılı olabileceği düşünülüyor. Tünel-4 ve Tünel-5’te tonozlardaki hasarlar onarıldı ve paslanmaz çelik tahkimatla güçlendirme çalışmaları yapıldı.
Tünellerin Havalandırma Durumu ve Gelecek Planları
Bakan Ersoy, mevcut tünel çıkışının havalandırma ihtiyacını karşılamakta yetersiz olduğunu belirtti. Mevcut çıkışın saatte 120 bin metreküplük minimum havalandırma debisinin sadece yüzde 3,6’sını sağlayabildiği teknik değerlendirmelerle tespit edildi.
Menfezin ana giriş kapısına yakın olması nedeniyle havanın ana mekana yeterince dağılmadan dışarı çıkma riski bulunduğu ifade edildi. Gelecekte gerçekleştirilecek lazer tarama ve belgeleme çalışmalarıyla yer altı tünel ağının iklimlendirilmiş taze hava besleme altyapısı olarak yeniden değerlendirilebileceği belirtildi.
Ayasofya’nın Yer Altı Bölümleri Ziyaretçilere Açılacak
Bakan Ersoy, çalışmaların sadece tarihi yapıların korunması ve araştırılmasıyla sınırlı kalmayacağını, uygun yer altı bölümlerinin ziyaretçilere açılması için teşhir projesi hazırlanacağını açıkladı. Bu sayede Ayasofya’nın yer altındaki tarihi zenginliğinin görünür hale getirileceği ifade edildi.
Ayasofya’nın bütün katmanlarıyla korunmasının öncelik olduğunu vurgulayan Ersoy, bilimsel yöntemlerle belgeleme ve gelecek nesillere aktarma çalışmalarının aynı hassasiyetle devam edeceğini sözlerine ekledi.
Sık sorulan sorular
Ayasofya’nın yer altı tünellerinde ne kadar dolgu malzemesi çıkarıldı?
Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölgelerinde yaklaşık 3 bin tona yakın dolgu malzemesi çıkarıldı.
Yer altındaki tünellerin toplam uzunluğu ne kadar?
Temizlenen tünellerin toplam uzunluğu 420 metreyi buluyor.
Ayasofya’nın yer altı bölümleri ziyaretçilere açılacak mı?
Evet, uygun bölümlerin ziyaretçilere açılması için teşhir projesi hazırlanması planlanıyor.
Konuyla ilgili
Foto Galeri (11 fotoğraf)
Kaynak: İHA




