Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası’nın şifahane bölümünde tavan işlemeleri arasında gizlenmiş bir insan silüeti keşfedildi. Bu silüet, girişte belirli bir noktadan bakıldığında çene hattından izlenen, çekik gözlü, elmacık kemikleri belirgin ve sarkık bıyıklı bir erkeği andırıyor. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Mimarlık, Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Uğur Tuztaşı, bu görselin dönemin önemli figürlerinden Ahmet Şah’a ait olabileceğini ve yapının metafizik anlamlar taşıdığını söyledi.

Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası’nın tarihi ve önemi nedir?

Anadolu Selçuklu Devleti’ne bağlı Mengücek Beyliği döneminde inşa edilen bu yapı, 1985 yılında UNESCO Dünya Kültür Mirası listesine alınarak Türkiye’de bu listeye giren ilk eser oldu. Cami, Süleyman Şah’ın oğlu Ahmet Şah tarafından yaptırılırken, Darüşşifa kısmı Melike Turan Melek tarafından inşa ettirildi. Baş mimar Muğis oğlu Ahlatlı Hürrem Şah’ın 1228’de başlattığı cami, 1243 yılında tamamlandı. Melike Turan Melek, eser tamamlanmadan önce vefat etti. Baş mimar Hürrem Şah’ın başka bir eseri bulunmaması ve hakkında sonraki dönemde izlere rastlanmaması eserin gizemini artırıyor.

Yapının şifahane bölümü, dönemin önemli bir tıbbi merkezi olarak kabul ediliyor. Prof. Dr. Tuztaşı, bu kısmın hem dış hem iç kısmında çeşitli semboller ve tıbbi motifler bulunduğunu belirtti. Ayrıca şifahanedeki ses akustiğinin fiziksel ve matematiksel temellere dayandığını gösteren bilimsel çalışmalar da mevcut.

İnsan silüeti hangi anlamları taşıyor olabilir?

Sivaslı gazeteci Sirer Doğan, 41 yıl önce caminin kapılarında güneş ışığının oluşturduğu namaz kılan insan figürlerini gündeme getirmişti. Bu çalışmanın ardından Japon araştırmacılar da benzer görselleri dünyaya tanıttı. Doğan, son olarak şifahane tavanındaki insan silüetiyle ilgili çektiği fotoğrafları paylaştı ve bu figürün Ahmet Şah’a ait olabileceğini ileri sürdü.

Prof. Dr. Tuztaşı, bu figürün Turan Melek ile Ahmet Şah arasında gizli bir aşkın metafizik yansıması olabileceğini dile getirdi. Yapının hem mimarisi hem de üzerindeki motiflerin dönemin şartları ve düşünce sistemiyle bağlantılı olduğunu ifade etti. Tuztaşı, "Burada bir insan figürü var ve soyut anlamlar yüklenmiş. Turan Melek’in banisi olduğu düşünülürse, neden Ahmet Şah’ın figürü burada yer alıyor? Bu durum, iki isim arasındaki ilişkiyle ilgili çeşitli tartışmaları gündeme getiriyor" dedi.

Prof. Dr. Tuztaşı, yapının metafizik anlamlar taşıyan motiflerle dolu olduğunu, mimarın imzasını küçük bir alana saklaması gibi, Ahmet Şah’ın isminin kitabede olmamasına rağmen bu figürün bir tür şifreleme olabileceğini söyledi. Bu görselin bilimsel olarak incelenmesi gerektiğini vurguladı.

Ahmet Şah’ın ismi neden kitabede yer almıyor?

Yapının kitabesinde sadece Melike Turan Melek’in ismi geçerken, Ahmet Şah’ın adı bulunmuyor. Prof. Dr. Tuztaşı, iki insan figürünün olduğunu ve bunlardan birinin Turan Melek, diğerinin ise Ahmet Şah olduğunu düşündüklerini belirtti. Silüetin Ahmet Şah’a ait olması halinde, Turan Melek’in yapıya onun figürünü bir hediye veya sürpriz olarak eklemiş olabileceği ihtimali üzerinde duruyor.

Baş mimar Hürrem Şah’ın da eserin tamamlanmasından sonra hayatta olmadığı ve başka bir yapıda şeflik yapmadığı, başka bir eser bırakmadığı biliniyor. Bu durum, yapının ve üzerindeki sembollerin benzersizliğini ve gizemini artırıyor. Prof. Dr. Tuztaşı, silüetin tekrar detaylı şekilde incelenmesi gerektiğini ve bu figürün Turan Melek’in iç dünyasında Ahmet Şah’a duyduğu aşkın metafizik bir yansıması olabileceğini ifade etti.

Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası, hem mimari hem de kültürel açıdan Anadolu Selçuklu döneminin önemli bir eseri olarak kabul ediliyor. Şifahane bölümündeki bu yeni keşif, yapının tarihine ve anlamına dair yeni sorular ortaya koyuyor. Yapının tıbbi motifleri, sembolleri ve şimdi ortaya çıkan insan silüeti, dönemin sanat anlayışı ve sosyal ilişkileri hakkında önemli ipuçları sunuyor.

Sık sorulan sorular

Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası ne zaman UNESCO Dünya Kültür Mirası listesine alındı?

1985 yılında UNESCO tarafından Türkiye’de Dünya Kültür Mirası listesine alınmıştır.

Şifahane tavanındaki insan silüeti kim olabilir?

Prof. Dr. Uğur Tuztaşı, silüetin Ahmet Şah’a ait olabileceğini ve gizli bir aşkın metafizik yansıması olabileceğini ifade etti.

Yapının kitabesinde kimlerin isimleri geçiyor?

Kitabede Melike Turan Melek’in ismi yer alırken, Ahmet Şah’ın ismi geçmemektedir.