Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi tarafından yürütülen kapsamlı bir araştırma, Erzurum mutfağının önemli bir parçası olan ve coğrafi işaretle tescillenmiş 13 geleneksel tatlının enerji ve besin ögeleri açısından detaylı bilimsel analizini ortaya koydu. Bu çalışma, Türkiye Sağlık Araştırmaları Dergisi’nde yayımlanarak, Türk Patent ve Marka Kurumu Coğrafi İşaretler Portalı’ndaki tescil belgeleri ile örtüşen tatlıların besin değerlerine ışık tuttu.

Analizlerde kullanılan BeBiS 9 yazılımı, tatlıların porsiyon başına kalori, karbonhidrat, yağ, lif, vitamin ve mineral içeriklerini hassas bir şekilde hesapladı. Sonuçlar, Erzurum Pastası’nın porsiyon başına 889,9 kcal ile en yüksek enerji değerine sahip olduğunu gösterirken, en düşük enerji değeri ise 319,3 kcal ile Erzurum Hasuta tatlısında tespit edildi. Bu durum, tatlıların kalori açısından oldukça farklı profillere sahip olduğunu ortaya koydu.

Karbonhidrat içeriği bakımından da Erzurum Pastası ve Erzurum Pekmezli Kadayıfı öne çıktı; sırasıyla 130,7 gram ve 126,7 gram karbonhidrat içeriyorlar. Şeker miktarı açısından ise Erzurum Pekmezli Kadayıfı 100,2 gram, Erzurum Demir Tatlısı ise 65,4 gram şeker barındırıyor. Bu yüksek şeker oranları, tatlıların enerji yoğunluğunu artırırken, tüketiminde porsiyon kontrolünün önemini vurguluyor.

Yağ içeriği açısından Erzurum Kuru Kayısı Kaysefesi 33,6 gram ile en yüksek değere ulaşırken, doymuş yağ asidi oranı Erzurum Peynir Helvası’nda 19,8 gram olarak ölçüldü. Lif ve sodyum açısından ise Erzurum Kavut Haşılı 13,9 gram lif ve 814,1 mg sodyum ile dikkat çekti. Bu değerler, tatlıların sadece enerji kaynağı olmadığını, aynı zamanda lif ve mineral açısından da farklı besleyici özellikler taşıdığını gösteriyor.

Mineral zenginliği bakımından Dut Çullaması, potasyum (1050,5 mg), kalsiyum (406,0 mg) ve demir (10,4 mg) içerikleriyle öne çıktı. Ayrıca, A vitamini içeriği bakımından Kuru Kayısı Kaysefesi 3416,0 µg ile önemli bir vitamin kaynağı olarak belirlendi. Bu bulgular, Erzurum’un geleneksel tatlılarının sadece lezzet değil, aynı zamanda besin değeri açısından da zengin olduğunu ortaya koyuyor.

Uzmanlar, araştırmanın sonuçlarına dayanarak, bu tatlıların yüksek enerji, karbonhidrat, şeker ve yağ içeriklerine sahip olduğunu ancak bazı tatlıların lif, vitamin ve mineral açısından besleyici özellikler taşıdığını belirtti. Ayrıca, yerel üretim yöntemlerinin ve mutfak kültürünün korunmasının gastronomik sürdürülebilirlik açısından kritik olduğu vurgulandı. Tatlıların sağlık kalitesini koruyarak gelecek nesillere aktarılması için porsiyon kontrolünün önemine dikkat çekildi.

Bu çalışma, Erzurum’un coğrafi işaretli tatlılarının sadece kültürel bir miras değil, aynı zamanda beslenme açısından da değerli ürünler olduğunu bilimsel verilerle destekleyerek, bölgesel gastronomi ve sağlık bilincinin gelişimine katkı sağlıyor.