Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, Antalya’da düzenlenen COP31 Dünya Liderler Zirvesi’nde iklim krizine karşı küresel mücadelenin yetersiz ilerlediğini belirtti. Guterres, fosil yakıtların tıpkı dinozorlar gibi tarihe karışması gerektiğini ancak bunun kendiliğinden olmayacağını ifade etti.

İklim krizinde mevcut durum ve fosil yakıtların etkisi

Guterres, iklim krizinin hızla ilerlediğini ve 2025 yılında emisyonların tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaşacağını söyledi. Son dört yılın kayıtlara geçen en sıcak yıllar olduğunu vurgulayan Guterres, fosil yakıt çıkarlarının gezegenin yok oluşuna yol açarken büyük kazançlar elde etmeye devam ettiğini dile getirdi. İklim felaketlerinin dünya genelinde insanların hayatlarını, geçim kaynaklarını ve ekonomileri olumsuz etkilediğini belirtti.

Paris Anlaşması’nın küresel sıcaklık artışını 1,5 derece ile sınırlama hedefinin bilimsel veriler ışığında aşılmasının kaçınılmaz olduğunu ifade eden Guterres, buna rağmen bu aşımın ne kadar yıkıcı olacağını belirleme gücümüzün olduğunu söyledi. Liderlik gerekliliğine dikkat çekti.

Yenilenebilir enerji ve fosil yakıtlardan çıkış

Son 10 yılda yenilenebilir enerji alanında önemli gelişmeler yaşandığını belirten Guterres, güneş enerjisinin dünya elektriğinin önemli bir bölümünü karşıladığını ve elektrikli otomobil satışlarının arttığını aktardı. Temiz enerjinin birçok bölgede en ucuz elektrik kaynağı haline geldiğini söyledi.

Fosil yakıt ithalatına bağımlılığın ülkeler üzerindeki ekonomik etkilerine de değinen Guterres, dünya nüfusunun dörtte üçünün fosil yakıt ithal eden ülkelerde yaşadığını ve bu kişilerin fiyat şoklarının esiri olduğunu belirtti. Son çatışmaların bu durumun sürekli güvensizliğe ve yaşam maliyetlerinde krizlere yol açtığını gösterdiğini ifade etti.

Fosil yakıtların tarihe karışması gerektiğini ancak bunun kolay olmayacağını, çünkü fosil yakıt lobilerinin bilimsel verileri çarpıtarak, politikaları ve eylemleri geciktirdiğini söyledi. Artık bu alışkanlıktan kurtulup fosil yakıt bağımlılığına son verme zamanının geldiğini vurguladı.

İklim eylemlerinde yavaş ilerleme ve adil geçiş ihtiyacı

Küresel emisyonların yılda yaklaşık yüzde 6 oranında azaltılması gerektiğini belirten Guterres, mevcut ulusal iklim planlarının bu hedefin ancak üçte birini karşılayabildiğini söyledi. Bu planların tam uygulanması halinde bile yüzyıl sonunda sıcaklık artışının 2,5 dereceyi aşacağını ve kritik eşiklerin geçileceğini ifade etti.

İklim krizinin ekonomik boyutuna da değinen Guterres, gelişmekte olan ülkelerin temiz enerji yatırımlarına erişimde zorluk yaşadığını belirtti. Bu ülkelerin dünya nüfusunun yaklaşık üçte ikisini barındırmasına rağmen küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden azını alabildiğini söyledi. Bu ülkelerin borçlanma maliyetlerinin ise diğerlerine göre iki ila üç kat daha fazla olduğunu vurguladı.

İklim adaletinin önümüzdeki on yılın en önemli mücadelesi olduğunu belirten Guterres, ülkelerden ekonomilerini dönüştürmelerini isterken bu dönüşümü gerçekleştirecek imkanların sağlanması gerektiğini söyledi. Ortak sorumluluk ve güvenlik temelinde yeni bir İklim Adaleti Mutabakatı’na ihtiyaç olduğunu ifade etti.

Enerji politikalarında kömür ve fosil yakıt projelerine son çağrısı

Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın son Emisyon Açığı Raporu’na atıfta bulunan Guterres, 2035 yılına kadar yenilenebilir enerji kapasitesinin üç kat artırılması gerektiğini belirtti. Aynı dönemde kömürden elektrik üretiminin en az yüzde 75 azaltılması, 2040’a kadar ise neredeyse tamamen sona erdirilmesi gerektiğini söyledi. Petrol ve doğal gaz kullanımının da yaklaşık üçte bir oranında azaltılması gerektiğini vurguladı.

Hükümetlerin enerji politikalarını bu hedeflerle uyumlu hale getirmesi gerektiğini belirten Guterres, yeni kömür projelerine hayır denmesi, 1,5 derece hedefini zorlaştıracak yeni petrol ve doğal gaz altyapılarının engellenmesi çağrısında bulundu. Metan emisyonlarının keskin biçimde azaltılması, yenilenebilir enerjinin ve temiz elektrifikasyonun hızlı yaygınlaştırılması gerektiğini söyledi.

Ormanların, okyanusların ve biyolojik çeşitliliğin korunmasının önemine değinen Guterres, bu sürecin çalışanları ve toplumları koruyacak ulusal yol haritalarıyla başlaması gerektiğini belirtti. "Ya adil geçişi planlayacağız ya da bunun bedelini kaos ve kaybedilen geçim kaynaklarıyla ödeyeceğiz" dedi.

İklim finansmanı ve gelişmekte olan ülkelere destek

İklim değişikliğine uyumun hayatta kalma meselesi haline geldiğini belirten Guterres, herkesin erken uyarı sistemlerinden yararlanması ve sel, kuraklık gibi afetlere karşı korunması gerektiğini söyledi. İklim değişikliğine bağlı kayıp ve zararların karşılanmasında finansmanın yeterli, uygun maliyetli ve kolay erişilebilir olması gerektiğini vurguladı.

Gelişmiş ülkelerin 2035 yılına kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlaması gerektiğini, uyum finansmanını üç katına çıkaracak somut planlar sunması gerektiğini belirtti. 1,3 trilyon dolarlık hedefin gelişmekte olan ülkelere ulaşan finansmana dönüşmesi gerektiğini söyledi.

Çok taraflı kalkınma bankalarının 2030’a kadar yıllık 120 milyar dolar sağlama taahhütlerinin ötesine geçmesi gerektiğini ifade eden Guterres, özel yatırımların artırılması, yenilikçi finansman araçlarının kullanılması ve kırılgan ülkelerin ihtiyaçlarına uygun destek mekanizmalarının geliştirilmesi çağrısında bulundu. Bağışçı ülkelerin Yeşil İklim Fonu ve Kayıp ve Zararların Karşılanması Fonu’na yeni kaynaklar aktarması gerektiğini söyledi.

Kirletenlerin bedel ödemesi ve küresel iş birliği

Fosil yakıt şirketlerinin karları ile iklim değişikliğine bağlı zararlar arasındaki uçuruma dikkat çeken Guterres, dünyanın en büyük dokuz petrol şirketinin sadece son çeyrekte 95 milyar dolar kar ettiğini, Kayıp ve Zarar Fonu’na ise yaklaşık 600 milyon dolar aktarıldığını belirtti. Bu miktarın şirketlerin 14 saatte elde ettiği kara eşit olduğunu söyledi.

Hükümetlerin bu olağanüstü karları vergilendirmesi ve gelirleri kırılgan ülkelerin toparlanmasına destek için kullanması gerektiğini vurguladı. Kirletenlerin bedelini ödemesi gerektiğini ifade etti.

Küresel iş birliğinin önemine de değinen Guterres, ticaret engelleri, teknoloji tekelleri ve jeopolitik rekabetin enerji dönüşümünü zorlaştırabileceğini söyledi. Ülkelerin tüm konularda anlaşması gerekmediğini ancak tek başına çözülemeyen meselelerde iş birliği yapmaları gerektiğini belirtti.

İklim müzakereleri ve BM'nin rolü

İklim müzakerelerinde başarının yalnızca kararlarla değil, sahada elde edilen sonuçlarla ölçülmesi gerektiğini vurgulayan Guterres, BM bünyesinde elektrik şebekeleri, kritik mineraller, metan ve erken uyarı sistemleri üzerine çalışmalar yürütüldüğünü söyledi. Climate Promise Forward girişiminin bu iş birliğini desteklediğini ifade etti.

Guterres'in veda mesajı ve mücadele çağrısı

Konuşmasının sonunda iklim mücadelesinde yer alanlara seslenen Guterres, onların bu mücadelenin vicdanı olduğunu belirtti. Dünya genelinde güçlü çıkar gruplarına karşı durduklarını, gecikmeleri kabul etmeyip harekete geçilmesini talep ettiklerini söyledi.

Gelecek yıl BM Genel Sekreterliği görevinden ayrılacağını hatırlatan Guterres, gerçeği söylemekten ve bu uğurda mücadele etmekten vazgeçmeyeceğini, iklim kriziyle ilgili gerçekleri dile getirmeye devam edeceğini belirtti. Sürdürülebilir gelecek için mücadelede herkesle omuz omuza olacağını ifade etti.

Sık sorulan sorular

BM Genel Sekreteri Guterres COP31'de hangi temel mesajları verdi?

Guterres, iklim krizinde adil geçişin zorunlu olduğunu, fosil yakıtların sona erdirilmesi gerektiğini ve gelişmekte olan ülkelere iklim finansmanının artırılması gerektiğini vurguladı.

Fosil yakıtların sonlandırılması konusunda Guterres ne dedi?

Fosil yakıtların dinozorlar gibi tarihe karışması gerektiğini, ancak bunun kendiliğinden olmayacağını ve fosil yakıt lobilerinin engel oluşturduğunu belirtti.

İklim finansmanı ile ilgili hangi hedefler öne çıktı?

1,3 trilyon dolarlık iklim finansmanı hedefinin gelişmekte olan ülkelere ulaşması gerektiği, gelişmiş ülkelerin 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlaması gerektiği ifade edildi.

Konuyla ilgili