Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) ile kapatılan Milli Amele Hizmet / Milli Emniyet Hizmeti (MAH) arşivlerinden çıkarılan tarihi belgeler, Türkiye’nin yakın tarihindeki önemli askeri, diplomatik ve istihbarat olaylarının perde arkasını ortaya koydu.

Bu belgeler, Cumhuriyet’in kuruluşundan 2. Dünya Savaşı’na kadar uzanan dönemdeki istihbarat operasyonları ve uluslararası diplomasi trafiğini detaylandırıyor. Arşivlerde, İngiltere Başbakanı Winston Churchill’in Adana ziyareti, Arabistanlı Lawrence’ın Kudüs’teki faaliyetleri, Atatürk’e yönelik casusluk girişimleri ve dönemin gizli haberleşme yöntemleri gibi birçok önemli konu yer alıyor.

Churchill’in Adana ziyareti Alman diplomasisinde nasıl yankı buldu?

12 Şubat 1943 tarihli bir raporda, 2. Dünya Savaşı devam ederken İngiltere Başbakanı Winston Churchill’in Adana’da Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ile gerçekleştirdiği görüşmenin Alman diplomasisinde paniğe neden olduğu kaydedildi. Raporda, İzmir’deki Alman Konsolosluğu’nun ilk gün yaşadığı telaş ve Alman Büyükelçisi Von Papen’e Türk hükümeti tarafından Alman dostluğundan ayrılınmayacağına dair kesin teminat verilmesiyle Alman yetkililerin rahatladığı belirtildi.

Arabistanlı Lawrence’ın Kudüs’teki çift kimlikli casusluk faaliyetleri

23 Eylül 1929 tarihli MAH raporunda, İngiliz istihbarat subayı Miralay Lawrence’ın Orta Doğu’daki faaliyetleri ayrıntılı şekilde anlatıldı. Belgeye göre Lawrence, Kudüs’te kılık değiştirerek bazen Müslüman hocası Şeyh Abdullah, bazen de Amerikalı Musevi hahamı Yakos İskinazi kimliğine büründü. Bu şekilde Mescid-i Aksa ve Burak Duvarı çevresinde hem Müslümanlara hem de Yahudilere zehirli telkinlerde bulunarak Filistin’deki çatışmaları provoke ettiği tespit edildi.

Atatürk’e yönelik casusluk girişimi ve şifreli kodlar

31 Mayıs 1935 tarihli belgede, İstanbul’daki Pera Palas Oteli’nde kendisini İngiliz gazeteci olarak tanıtan bir kadının Atatürk ile mülakat talep etmesi üzerine başlatılan gizli takip yer aldı. Atatürk’ün şüphelenmesi üzerine MAH ekipleri kadını ve bağlantılarını gizlice inceledi; elde edilen sonuçlar Atatürk’ün yaveri Kılıç Ali aracılığıyla kendisine rapor edildi.

Aynı döneme ait belgelerde, yabancı gazeteciler ve haber kaynakları arasındaki gizli haberleşmede Mustafa Kemal Atatürk için "Robertson", İsmet İnönü için "Smith" ve Mareşal Fevzi Çakmak için "Brown" kod isimlerinin kullanıldığı ortaya çıktı.

İngiliz Kemal raporu ve istihbaratta kimyasal yöntemler

Arşivlerde, kamuoyunda "İngiliz Kemal" olarak bilinen Ahmet Esat Tomruk hakkında da değerlendirmeler yer aldı. 26 Aralık 1940 tarihli raporda, Tomruk’un sunduğu bilgilerin yüzeysel olduğu ve samimi bulunmadığı gerekçesiyle resmi ilişkinin kesildiği belirtildi.

1933 tarihli bir başka belgede ise istihbaratta kullanılan teknik yöntemler anlatıldı. Posta kutularından elde edilen şüpheli ve görünmez yazılı mektupların çözülmesi için Demir 3 Klorür solüsyonunun kullanılması, kağıdın zarar görmemesi amacıyla fotoğraf kağıdı gibi kimyasal banyoya tabi tutulması talimatı verildiği kaydedildi.

Sık sorulan sorular

MİT arşivlerinden hangi döneme ait belgeler yayımlandı?

Belgeler, Cumhuriyet tarihinden başlayarak 2. Dünya Savaşı dönemine kadar olan istihbarat ve diplomasi faaliyetlerini kapsıyor.

Churchill’in Adana ziyareti ile ilgili belgede ne anlatılıyor?

12 Şubat 1943 tarihli raporda, Churchill’in Adana’da İsmet İnönü ile görüşmesinin Alman diplomasisinde panik yarattığı ve Türk-Alman ilişkilerinin teyit edildiği belirtiliyor.

Arabistanlı Lawrence’ın Kudüs’teki faaliyetleri nasıl ortaya çıktı?

1929 tarihli MAH raporunda Lawrence’ın farklı kimliklere bürünerek Kudüs’te Müslüman ve Yahudi gruplar arasında çatışmaları kışkırttığı kaydedildi.

Konuyla ilgili