Akciğer kanserinin erken tanısında önemli bir adım olarak değerlendirilen yeni bir biyolojik imza geliştirildi. University College London ve Francis Crick Enstitüsü araştırmacıları tarafından yürütülen çalışma, 48 binden fazla kişinin kan örnekleri üzerinde yapılan analizlerle kanda ölçülen 14 proteinin, akciğer kanseri riskini hastalık belirtileri ortaya çıkmadan 5 yıl öncesine kadar öngörebileceğini ortaya koydu.

14 proteinlik biyolojik imza nasıl geliştirildi?

Çalışmada, UK Biobank veri tabanındaki 48 binden fazla kişinin kan örnekleri makine öğrenmesi yöntemleri kullanılarak analiz edildi. Araştırmacılar, yaş, sigara kullanımı ve geçmişte geçirilen akciğer hastalıkları gibi klinik faktörlerle birlikte değerlendirilen 14 proteinlik bir imza geliştirdi. Bu imza, ilerleyen yıllarda akciğer kanseri tanısı alan bireylerde belirgin şekilde yükseldi.

Bu bulgular, dünyanın farklı bölgelerinden sekiz ayrı veri setinde doğrulanarak biyolojik imzanın geniş popülasyonlarda da geçerliliği için bilimsel temel oluşturdu.

İnflamasyon ve çevresel faktörlerin rolü nedir?

Çalışmanın önemli sonuçlarından biri, 14 proteinin doğrudan tümörden kaynaklanmayabileceği, aksine kanser gelişmeden önce akciğer dokusunda oluşan inflamatuvar ortamı yansıtabileceği yönündeki bulgular oldu. Sigara dumanı ve hava kirliliği gibi çevresel etkenlerin bu inflamatuvar süreçlerde etkili olduğu değerlendiriliyor.

Araştırmacılar, IL-1 aracılı inflamasyonun hedeflenmesinin gelecekte koruyucu tedavi yaklaşımlarına katkı sağlayabileceğini öne sürüyor. Ancak bu mekanizmanın insanlarda akciğer kanserini önlediğine dair henüz kesin kanıt bulunmuyor.

Risk öngörüsü ve klinik uygulamalar

Medicana International İstanbul Hastanesi Tıbbi Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Deniz Arslan, çalışmanın kişiselleştirilmiş onkoloji alanında önemli bir potansiyel taşıdığını belirtti. Ancak bu biyolojik imzanın klinik uygulamaya geçebilmesi için daha kapsamlı değerlendirmeler gerektiğini vurguladı. Risk öngörüsünün kanser tanısı anlamına gelmediğini, prospektif doğrulama ve test eşiklerinin belirlenmesi gerektiğini ifade etti.

Prof. Dr. Arslan, 14 proteinlik panelin şu anda rutin tarama testi olmadığını ve kanıta dayalı tarama yöntemlerinden düşük doz toraks bilgisayarlı tomografinin (BT) yerini almadığını açıkladı. Sigaranın bırakılması, tütün dumanı ve hava kirliliğinden korunma ile uygun risk grubundaki kişilerin düşük doz BT ile taranmasının akciğer kanserine karşı temel stratejiler arasında yer aldığını söyledi.

Gelecekte kan proteinleri, klinik risk modelleri ve görüntüleme yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesiyle kişilerin hangi zamanda ve hangi yoğunlukta izlenmesi gerektiğinin daha doğru belirlenebileceği öngörülüyor.

Erken risk öngörüsünün korunma stratejilerine katkısı

Çalışma, kanser tedavisine odaklanan yaklaşımların yanı sıra, hastalık ortaya çıkmadan önce riskli biyolojik süreçlerin tanınmasının önemini ortaya koydu. Asıl hedef, tek başına bir kan testinden ziyade, elde edilen biyolojik risk bilgisinin güvenilir ve erişilebilir bir korunma programına dönüştürülmesi olarak belirtiliyor.

Prof. Dr. Deniz Arslan, biyolojik risk bilgisinin korunma yaklaşımlarına dönüştürülmesinin akciğer kanserinde risk değerlendirmesi ve kişiselleştirilmiş izlem stratejilerinin geliştirilmesine önemli katkılar sağlayacağını ifade etti.

Sık sorulan sorular

14 proteinlik biyolojik imza nedir?

Kanda ölçülen 14 proteinden oluşan ve akciğer kanseri riskini hastalık belirtileri ortaya çıkmadan önce tahmin etmeye yarayan bir biyolojik göstergedir.

Bu test rutin akciğer kanseri taramasında kullanılıyor mu?

Hayır, 14 proteinlik panel şu anda rutin tarama testi olarak kullanılmamaktadır ve düşük doz toraks BT'nin yerini almamaktadır.

Araştırmada hangi yöntemler kullanıldı?

UK Biobank kapsamında 48 binden fazla kişinin kan örnekleri makine öğrenmesi teknikleriyle analiz edilerek protein imzası oluşturuldu.