Bilecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Göğüs Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Esra Geçgel, solunum sistemi hastalıklarının ölüm nedenleri arasında önemli bir yer tuttuğunu belirtti. Dünya genelinde yaklaşık 3,7 milyon kişinin Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) nedeniyle hayatını kaybettiğini aktaran Geçgel, bu hastalıkların yüzde 15,1 oranıyla ölüm nedenleri arasında üçüncü sırada yer aldığını ifade etti.

KOAH’ın Tanımı ve Belirtileri Nelerdir?

Uzm. Dr. Esra Geçgel, KOAH’ın hava yolları ve akciğer dokusundaki kalıcı hava akımı kısıtlanmasıyla seyreden, önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalık olduğunu açıkladı. Süregelen öksürük, balgam, nefes darlığı ve yorgunluk hastalığın başlıca belirtileri arasında yer alıyor. Erken dönemde bu belirtilerin fark edilmesi ve gerekli önlemlerin alınması, hastaların yaşam kalitesinin korunması açısından büyük önem taşıyor. Hastalık ilerledikçe günlük aktivitelerin, merdiven çıkma ve yürümenin zorlaşabileceği uyarısında bulundu.

KOAH ve Solunum Hastalıklarının Küresel ve Ulusal Durumu

Geçgel, Küresel Hastalık Yükü 2021 analizine göre KOAH nedeniyle ölümlerin 3,7 milyon civarında olduğunu ve 1990-2021 yılları arasında toplam vaka sayısının yüzde 112, ölüm sayısının ise yüzde 49 arttığını belirtti. Nüfusun büyümesi ve yaşlanması nedeniyle hastalık yükünün artmaya devam edeceği öngörülüyor. Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı’nın 2020 KOAH raporuna göre Türkiye’de yaklaşık 4 milyon KOAH hastası bulunuyor. TÜİK’in 2025 verilerinde ise solunum sistemi hastalıklarının ölüm nedenleri arasında üçüncü sırada olduğu bildiriliyor. Bu oran sadece KOAH’ı değil tüm solunum sistemi hastalıklarını kapsıyor. Bu veriler, erken tanı ve korunma önlemlerinin ulusal düzeyde güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Risk Faktörleri ve Korunma Yolları

Uzm. Dr. Geçgel, özellikle 40 yaş üzerindeki tütün kullanan veya zararlı solunum maruziyeti olan kişilerin KOAH açısından değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Ayrıca gençlerde de KOAH gelişebileceğine dikkat çekti. Tanının hekim muayenesi ve spirometri testiyle konulduğunu belirten Geçgel, belirtileri olanların veya risk taşıyanların değerlendirilmesinin gecikmiş tanıyı azaltmada temel olduğunu söyledi.

KOAH’ın önlenmesinde zararlı maruziyetlerin yaşam boyu azaltılması gerektiğini ifade eden uzman, tütün kontrolü, temiz hava politikaları ve güvenli çalışma şartlarının birlikte uygulanmasının etkili olduğunu belirtti. Sigaranın KOAH gelişiminde başlıca risk faktörü olduğunu ve sigaraya hiç başlanmaması ya da bırakılması gerektiğini vurguladı. Sigarayı bırakmanın her yaşta faydalı olduğunu, KOAH tanısı konduktan sonra bile akciğer fonksiyon kaybını yavaşlattığını söyledi. Elektronik sigara ve nargilenin güvenli alternatifler olmadığını da ekledi.

Akciğer Sağlığını Destekleyen Diğer Faktörler

Akciğer sağlığının temellerinin doğum öncesinde atıldığını belirten Geçgel, gebelik ve çocukluk döneminde tütün dumanından uzak durulması, yeterli beslenme, önerilen aşıların yapılması ve solunum yolu enfeksiyonlarının uygun yönetiminin sağlıklı akciğer gelişimini desteklediğini söyledi. Prematüre doğum ve çocuklukta geçirilen ağır solunum yolu hastalıklarının ileriki yaşamda akciğer sağlığını etkileyebileceğini aktardı.

Koruyucu yaklaşımın yalnızca ileri yaşa bırakılmaması gerektiğini belirten uzman, egzersizin türü, süresi ve yoğunluğunun KOAH şiddeti, eşlik eden hastalıklar ve bireyin kapasitesine göre sağlık ekibiyle planlanması gerektiğini ifade etti. Düzenli ve sürdürülebilir hareket alışkanlığı kazanmanın hedef olduğunu söyledi. Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı veya baş dönmesi gibi durumlarda egzersize ara verilmesi ve tıbbi değerlendirme yapılması gerektiğini ekledi.