Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin (UNFCCC) 31. Taraflar Konferansı (COP31), "Okyanus, Denizler, Doğa ve Arazi Kullanımı-Rio Sinerjisi" temasıyla Antalya'da devam ediyor. Zirvenin 9. gününde, okyanus temelli iklim eylemlerinin daha güçlü ortaklıklar ve finansmana erişimin iyileştirilmesi yoluyla hızlandırılması amacıyla "Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı" yayımlandı.
Bu mutabakat, Akdeniz kıyılarında düzenlenen ilk BM İklim Değişikliği Konferansı olma özelliği taşıyan COP31'in, bölgenin iklim kaynaklı sorunlarına dikkat çekmesi açısından büyük önem taşıyor. Mutabakat, BMİDÇS ve Paris Anlaşması kapsamında küresel sıcaklık artışının sanayileşme öncesi seviyelerin 1,5 derece üzerinde kalmasını hedefleyen okyanus temelli somut ve tutarlı eylemleri desteklemeyi amaçlıyor.
Antalya Mutabakatı'nın hazırlanma süreci ve hedefleri
Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı, Tarafların ve ortakların görüşleri doğrultusunda hazırlandı. İstanbul Okyanus ve Denizler Çalıştayı, Trabzon Üst Düzey Etkinliği, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Üst Düzey Haftası'ndaki Okyanus Çözümleri Diyaloğu ile Pasifik bölgesinde Tuvalu ve Fiji'de düzenlenen Pre-COP toplantıları gibi etkinlikler arasında bağlantı kuran Mavi Ağ kapsamında oluşturuldu.
Mutabakat, yeni yükümlülükler getirmeden, mevcut COP31 İklim Eylem Gündemi kapsamındaki girişimler ve BMİDÇS çerçevesindeki çıktılar arasında eşgüdüm sağlamayı hedefliyor. Bu sayede iş birliği ve imkan paylaşımı yoluyla ortak eylem desteklenecek.
Akdeniz bölgesinin iklim değişikliği karşısındaki hassasiyeti
Mutabakat metninde Akdeniz, sıcak hava dalgaları, orman yangınları, kuraklık ve seller gibi iklim değişikliği etkilerinin gıda güvenliği, biyolojik çeşitlilik, kıyı dirençliliği ve geçim kaynakları üzerinde tehdit oluşturduğu bir sıcak nokta olarak tanımlandı. Bu nedenle, Akdeniz ülkeleri arasında bölgesel diyalog ve iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı.
Özellikle UNEP Akdeniz Eylem Planı (UNEP/MAP) ve Barselona Sözleşmesi sistemi çerçevesinde İstanbul'da İklim Değişikliği Bölgesel Faaliyet Merkezi'nin (CC/RAC) kurulması, Türkiye'nin bölgesel iş birliğine önemli katkısı olarak kabul edildi.
Kıyı toplulukları ve okyanus-iklim bağlantısı
Mutabakat, deniz kirliliği, okyanus ısınması, asitlenme, oksijen azalması, biyolojik çeşitlilik kaybı, deniz seviyesinin yükselmesi ve aşırı hava olaylarının okyanus ve denizlerin iklimi düzenleyici işlevlerini olumsuz etkilediğine dikkat çekti. Bu etkilerin küresel gıda güvenliği, geçim kaynakları ve kıyı topluluklarının iklim değişikliğine karşı direncini tehdit ettiği belirtildi.
Gelişmekte olan küçük ada devletleri (SIDS) ve deniz seviyesine yakın alçak kıyı bölgelerinde yaşayan toplulukların, deniz seviyesinin yükselmesinin ağır ve uzun vadeli sonuçlarına karşı özellikle savunmasız olduğu ifade edildi.
Azaltım, uyum ve dirençlilik stratejileri
Taraflar, iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik, kirliliğin önlenmesi, okyanus asitlenmesi ve deniz seviyesinin yükselmesi konularında birbirini tamamlayan eylemler geliştirmeye çağrıldı. Ulusal Katkı Taahhütleri (NDC) ve Ulusal Uyum Planları (NAP) gibi ulusal süreçlerde okyanusla ilgili azaltım, uyum ve dirençliliğin güçlendirilmesi hedeflendi.
Karbon depolama kapasitesini artırmak ve biyolojik çeşitliliği korumak amacıyla mangrov ormanları, deniz çayırları, kıyı sulak alanları, mercan resifleri ve diğer hassas deniz ekosistemlerinin korunması, muhafazası ve restorasyonu desteklenecek.
Mutabakat, Kunming-Montreal Küresel Biyolojik Çeşitlilik Çerçevesi'nin "30x30" hedefini kabul ederek, 2030 yılına kadar kıyı ve deniz alanlarının en az yüzde 30'unun etkin biçimde korunmasını amaçlıyor.
Sürdürülebilir balıkçılık ve erken uyarı sistemleri
Deniz kaynaklarının iklim değişikliğine karşı dirençli ve sürdürülebilir şekilde kullanılması için sürdürülebilir balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği teşvik edilecek. Ayrıca, deniz üstü yenilenebilir enerji faaliyetleri ve kıyıdaki elektrifikasyon ile emisyon azaltımları da önemseniyor.
Mutabakat, sürekli okyanus gözlemleri, tahmin kabiliyetleri ve erken uyarı sistemlerinin iklim eyleminde temel unsurlar olduğunu belirtiyor. Özellikle iklim değişikliğine hassas gelişmekte olan ülkelerde bu kapasitenin artırılması gerektiği vurgulanıyor.
Finansman ve iş birliği çağrısı
Mutabakat metninde hakkaniyetli finansmana erişimin önemi vurgulanarak, COP31 Başkanlığı ile Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) iş birliğiyle geliştirilen İklim Uygulama Köprüsü gibi mekanizmalar aracılığıyla finansman kuruluşları ve uygulayıcı ortaklar arasındaki iş birliklerinin güçlendirilmesi gerektiği belirtildi.
Taraflar ve ortaklar, ulusal, bölgesel ve uluslararası düzenlemeler kapsamında pratik okyanus temelli iklim eylemlerini ilerletmeye çağrıldı. COP31'den doğan ivmenin üzerine inşa edilerek, taahhütlerin somut faydalara dönüştürülmesi hedefleniyor.
Sık sorulan sorular
Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı nedir?
COP31 kapsamında yayımlanan mutabakat, okyanus temelli iklim eylemlerinin finansman ve ortaklıklarla desteklenerek hızlandırılmasını amaçlıyor.
Mutabakat Akdeniz bölgesi için ne tür hassasiyetler içeriyor?
Akdeniz, sıcak hava dalgaları, orman yangınları, kuraklık ve seller gibi iklim etkileriyle gıda güvenliği ve biyolojik çeşitlilik açısından risk altında olarak tanımlandı.
COP31'de okyanusla ilgili hangi önlemler vurgulandı?
Deniz kirliliği, okyanus ısınması, biyolojik çeşitlilik kaybı, sürdürülebilir balıkçılık, karbon depolama kapasitesinin artırılması ve erken uyarı sistemleri gibi konular önceliklendirildi.
Kaynak: İHA




