Nevşehir'in Göreme bölgesinde 29 Ekim tarihinde gerçekleşen ve üç kişinin hayatını kaybettiği peribacası çökmesi, bölgedeki kaya düşmelerinin nedenlerine ilişkin önemli bilgileri ortaya koydu. Jeoloji Mühendisi Prof. Dr. İsmail Dinçer, bu tür çökmelerin tek bir faktöre bağlı olmadığını, kaya yapısındaki zayıflıklar, çatlaklar, çevresel etkiler ve özellikle aşırı yağışların bir araya gelmesiyle meydana geldiğini açıkladı.
Prof. Dr. Dinçer, çökme yaşanan peribacasının geçmişte çekilen fotoğraflarını incelediklerinde, yapının güney cephesinde önceden başlayan bir duraysızlık tespit ettiklerini belirtti. Bu durumun, kaya oyma mekanların kesitlerinin ortaya çıkmasına yol açtığını ifade etti. Bölgedeki tüf ve ignimbrit gibi kayaçların dayanıklılığının düşük olduğunu vurgulayan Dinçer, bu kayaçların ıslanma, kuruma, donma ve çözülme gibi atmosferik etkiler karşısında oldukça hassas olduğunu dile getirdi.
Zamanla peribacasının alt kısmındaki taşıyıcı desteğin azaldığını anlatan Dinçer, kaya kütlesindeki mevcut kırıklarda açılmaların ve yeni çatlakların oluştuğunu söyledi. Önceki gözlemlerde, üst kesimlerdeki kaya oyma mekanlarda çatlakların belirginleştiği görülmüştü. Böylece yapı, çökme açısından riskli bir hale gelmişti.
29 Ekim günü bölgede mevsim normallerinin üzerinde yağışlar yaşandığını ve sıcaklıkların ani olarak 7-8 derece düştüğünü belirten Dinçer, benzer iklim koşullarının geçmişte de kaya düşmelerine neden olduğunu kaydetti. Geçen yıl da sıcak bir dönemin ardından ani sıcaklık düşüşüyle benzer bir duraysızlık yaşandığını ve Göreme Açık Hava Müzesi girişinin sol tarafındaki peribacasının büyük bir kaya kütlesinin hareket ettiğini hatırlattı.
Bölgede meydana gelen kaya düşmelerinin genellikle gece saatlerinde gerçekleştiğini söyleyen Dinçer, son olayın gündüz saatlerinde ve ziyaretçilerin yoğun olduğu bir zamanda yaşanmasının can kayıplarına yol açtığını belirtti. Yaşanan bu olayda hayatını kaybedenlere başsağlığı dileyen Dinçer, yaralılara da acil şifalar iletti.
Kapadokya’da kaya düşmelerinin nedenleri ve sıklığı
Kapadokya’daki kaya yapılarının zayıf olması ve kolay aşınabilmesi, bölgenin doğal güzelliklerinin temelini oluşturuyor. Ancak bu özellikler aynı zamanda kaya düşmelerine ve duraysızlıklara zemin hazırlıyor. Prof. Dr. Dinçer, "Nevşehir, kaya düşmelerinde ülkemizde üçüncü veya dördüncü sırada yer alıyor. Bu, bölgede sık görülen doğal bir olay. Bu aslında bir sürpriz değil" dedi.
Ayrıca bölgedeki kaya oyma mekanların geçmişte açılmış ve artık kullanılmayan alanlar olması, bu yapıların atmosferik etkilerle daha fazla zarar görmesine neden oluyor. Özellikle suyun kaya dayanımını önemli ölçüde azalttığını belirten Dinçer, terk edilen mekanların bu süreci hızlandırdığını vurguladı.
Ziyaretçi güvenliği için alınması gereken önlemler
Kapadokya gibi geniş bir alanda tüm riskli yapıların kısa sürede güçlendirilmesinin mümkün olmadığını ifade eden Dinçer, önceliğin ziyaretçilerin güvenliğinin sağlanması olduğunu söyledi. Bu kapsamda ziyaretçi rotalarının yeniden düzenlenmesi, kaya oyma mekanlara kontrolsüz girişlerin engellenmesi ve uyarı levhalarının artırılması gerektiğini belirtti.
Dinçer, yurt dışındaki doğal parklarda olduğu gibi sahada görev yapacak personelin bulunmasının önemine dikkat çekti. "Her vatandaş aynı bilinçte olmayabilir ve tehlikeyi öngöremeyebilir. Bu nedenle saha görevlilerinin insanları uyarması gerekebilir" dedi. Özellikle yoğun ziyaretçi alanlarında ilave önlemler alınarak rotaların güvenli hale getirilmesi gerektiğini söyledi.
Kapadokya’nın sürekli değişen ve kendini yenileyen bir coğrafya olduğunu belirten Dinçer, kaya düşmelerinin bölgenin doğal oluşum ve aşınma sürecinin bir parçası olduğunu ifade etti. Bugün ziyaretçilerin hayranlıkla izlediği vadilerin, geçmişte benzer aşınma ve kopmalar sonucunda oluştuğunu söyledi.
Zelve Vadisi’ni örnek gösteren Dinçer, bölgede bazı kesimlerde duraysızlıkların halen sürdüğüne dikkat çekti. Terk edilmiş kaya oyma mekanların yağmur sularına daha fazla maruz kaldığını kaydeden Dinçer, özellikle üst kotlardan gelen yağmur sularının ani yağışlarda peribacalarının içindeki mekanlarda birikebildiğini anlattı. Suyun uzun süre kaya içinde kalmasının dayanımı azalttığını belirten Dinçer, ignimbritler ve tüflerin su etkisiyle daha dayanıksız hale geldiğini söyledi.
Sonuç olarak Kapadokya’daki doğal değişim ve kaya düşmesi risklerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Dinçer, bölgenin eşsiz doğasının korunması için hem yapısal önlemler hem de ziyaretçi yönetimi açısından kapsamlı çalışmalar yapılmasının önemini ortaya koydu.
Sık sorulan sorular
Göreme’deki kaya çökmesinin temel nedenleri nelerdir?
Çökmenin başlıca nedenleri arasında kaya yapısındaki çatlaklar, aşırı yağış, ani sıcaklık düşüşleri ve geçmişte açılan kaya oyma mekanların deformasyonu bulunuyor.
Nevşehir’de kaya düşmeleri ne sıklıkla görülüyor?
Nevşehir, Türkiye’de kaya düşmelerinde üçüncü veya dördüncü sırada yer alıyor ve bu durum bölgede sık rastlanan doğal bir olay olarak kabul ediliyor.
Kapadokya’da ziyaretçilerin güvenliği nasıl sağlanabilir?
Ziyaretçi rotalarının güvenli hale getirilmesi, kaya oyma mekanlara kontrolsüz girişlerin engellenmesi, uyarı levhalarının artırılması ve sahada görev yapacak personelin bulunması öneriliyor.
Konuyla ilgili
Foto Galeri (4 fotoğraf)
Kaynak: İHA




