Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şube Başkanı Murat Ertaş, yaptığı açıklamada dünyada "Palandöken" adını taşıyan altı farklı coğrafi yükselti olduğunu belirtti. Bu yükseltilerden yalnızca biri Türkiye sınırları içinde, Erzurum’da yer alırken, diğer beşi Azerbaycan topraklarında bulunuyor. Ertaş, bu durumun coğrafi isimlerin tarihî ve kültürel bağlarını ortaya koyduğunu vurguladı.
TDED Erzurum Şube Başkanı, "Palandöken" isminin sadece dağ, yayla, tepe ve yamaç gibi coğrafi oluşumlarda kullanıldığını ifade etti. Bu isimlerin Oğuz Türklerinin yaşadığı bölgelerde yoğunlukla görülmesinin tesadüf olmadığını dile getiren Ertaş, bu durumun Türk kültürünün ve dilinin coğrafyalar arasında nasıl yayıldığını ve korunduğunu gösterdiğini söyledi.
Ertaş, "Palan" kelimesinin kökeninin Farsçaya dayansa da Türkçede uzun yıllardır kullanıldığını belirtti. Bu kelimenin özellikle eşek ve atlarda kullanılan, kaşsız, iskeletsiz, geniş ve yumuşak bir semer çeşidine işaret ettiğini anlattı. Türkçe deyimlerde de "palan" kelimesinin yer aldığını, örneğin "palan vurmak" ve "eşek kaçtı, palan düştü" gibi ifadelerin günlük dilde kullanıldığını aktardı. Bu bağlamda, "Palandöken" isminin verildiği yerlerin yollarının çok dik olduğunu, bu yüzden yokuşlarda eşeklerin semerinin düşebileceğini ifade etti.
Azerbaycan’daki Palandökenler ise coğrafi çeşitlilik açısından oldukça zengin. Ertaş, Zengezur sıradağlarının doğu eteklerinde, Okçuçay vadisinin kuzeyinde ve Gafan şehri çevresinde "Palantöken-Oğlanca" dağlarının bulunduğunu belirtti. Ayrıca Azerbaycan’ın kuzeybatısında, Mingaçevir barajının batısında, Kura ve Araz nehirleri arasında yer alan sırtlar ve tepelerin de "Palantöken" adıyla anıldığını aktardı. Şamahı bölgesindeki Goylar dağlarının yamaçlarında da benzer isimlendirmeler mevcut.
Bunun yanı sıra Azerbaycan’da iki farklı bölgede yaylaların da "Palantöken" olarak adlandırıldığını belirten Ertaş, bunlardan birinin Samukh bölgesindeki ön yaylalar, diğerinin ise Şeki platosu ile Şirvan ovasını ayıran alçak yaylalar olduğunu söyledi. Bu yaylaların isimlendirilmesi, bölgenin coğrafi ve kültürel yapısına dair önemli ipuçları sunuyor.
Ertaş, Palandöken isminin sadece coğrafi bir terim olmanın ötesinde, Erzurum ve Azerbaycan arasındaki tarihî, kültürel ve dilsel bağları simgelediğini vurguladı. Bu isimlerin farklı coğrafyalarda bulunması, iki bölge halklarının ortak kökenlerini ve kardeşlik bağlarını güçlendirdiğini gösteriyor. Erzurum’daki Palandöken Dağı ise uluslararası bir kış turizm merkezi olarak hem bölgeye hem de Türkiye’ye önemli katkılar sağlıyor.
Sonuç olarak, Palandöken isminin coğrafyamızdaki yaygınlığı, dil ve kültür tarihimiz açısından büyük bir öneme sahip. Bu isimler, sadece fiziksel yükseltiler değil, aynı zamanda Türk dünyasının ortak mirasının ve kültürel sürekliliğinin de birer göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Kaynak: İHA




