Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri’nin Kıbrıs Özel Temsilcisi Maria Angela Holguin, Kıbrıs müzakerelerinde dönüşümlü başkanlık formülünü öncelikli gündem maddesi olarak sunuyor. Bu öneri, Rum tarafının federasyon temelinde çözüm arayışlarını yeniden ön plana çıkarıyor.
Holguin, tarafların ön koşul ileri sürmeden müzakere masasına oturmasını ve dönüşümlü başkanlık meselesinin görüşmelerin ilk aşamasında çözülmesini tavsiye ediyor. Bu model, Kıbrıs Türk halkının egemen eşitliği ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) eşit uluslararası statüsünün tanınması yerine, iki toplumun federal bir yapı altında başkanlık yetkilerini belirli dönemlerde paylaşmasını öngörmektedir.
Dönüşümlü başkanlık modelinin geçmişteki tartışmaları
Rum basınında yer alan analizler, dönüşümlü başkanlık konusunun müzakerelerde uzun süredir tartışma konusu olduğunu vurguluyor. 2010 yılında önerilen modelde başkanlık süresinin yaklaşık üçte ikisi Rumlara, üçte biri ise Türklere verilmişti. Bu oran, taraflar arasında temel bir anlaşmazlık noktası olmuştu.
2017’de İsviçre’nin Crans-Montana kentinde gerçekleştirilen müzakereler de dönüşümlü başkanlık konusunda uzlaşı sağlanamaması nedeniyle sonuçsuz kaldı. Rum lider Nikos Hristodulidis’in bu konuda uzlaşıya varmasının siyasi açıdan zor olduğu belirtiliyor. Ayrıca, 2028’de yapılacak başkanlık seçimlerinin de bu tutumu etkileyebileceği ifade ediliyor.
Türkiye ve KKTC’nin çözüm yaklaşımı
Türkiye ve KKTC, Ada’daki iki ayrı devletin egemen eşitliğinin ve eşit uluslararası statüsünün tanınması temelinde bir çözümün mümkün olduğunu savunuyor. Bu görüşe göre, Kıbrıs Türk halkının egemenlik hakları, ortak bir federal yapı yerine kendi devleti olan KKTC çatısı altında korunmalıdır.
Rum tarafının dönüşümlü başkanlık önerisi, iki devletli çözüm modelinden farklı olarak, federal bir devlet çatısı altında yönetim yetkilerinin paylaşılmasını hedefliyor. Bu nedenle, iki taraf arasında çözüm modeli konusunda temel bir fikir ayrılığı sürüyor.
Kıbrıs meselesinde federasyon temelindeki çözüm girişimleri daha önce de başarısız olmuştu. 2004’te yapılan Annan Planı referandumunda Rum halkının %75,8’i planı reddederken, Kıbrıs Türk halkı yaklaşık %65 oranında destek vermişti. 2017’deki Crans-Montana müzakereleri de anlaşma sağlanamadan sona ermişti.
Rum basınında yeniden tartışmaya açılan dönüşümlü başkanlık modeli, Kıbrıs Türk halkının siyasi iradesini federal yapıya bağlamayı amaçlıyor. Ancak Türkiye ve KKTC, bu modeli kabul etmeyerek iki ayrı egemen devletin varlığının tanınması gerektiğini vurgulamaya devam ediyor.
Sık sorulan sorular
Dönüşümlü başkanlık formülü nedir?
Bu formül, Kıbrıs Türk ve Rum toplumlarının federal yönetim altında başkanlık yetkilerini belirli sürelerle paylaşmasını önerir.
Türkiye ve KKTC hangi çözüm modelini savunuyor?
İki devletli çözüm politikasını destekleyerek, KKTC’nin egemen eşitliğinin ve uluslararası statüsünün tanınmasını talep ediyorlar.
Geçmişte dönüşümlü başkanlık konusu neden anlaşmazlık yarattı?
2010 yılında önerilen modelde başkanlık süresinin üçte ikisi Rumlara, üçte biri Türklere verilmiş, bu da taraflar arasında uzlaşı sağlanmasını zorlaştırmıştı.
Konuyla ilgili
Kaynak: İHA




