Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) lideri Nikos Hristodulidis, Kıbrıs sorununa ilişkin hazırladığı 19 maddelik öneri paketini kamuoyuna açıkladı. Rum lider, Maraş’ın iadesi, Türk askeriyle doğrudan temas kurulması ve garantörlük konusunun müzakere edilmesini talep ediyor.

Hristodulidis’in önerileri, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ve Birleşmiş Milletler’e (BM) sunuldu. Rum basınında yayımlanan detaylarda, Maraş’ın iadesi karşılığında Mağusa Limanı’nın Avrupa Komisyonu himayesinde işletilmesi gibi kritik başlıklar yer aldı.

Maraş ve Mağusa Limanı için eski formül yeniden gündemde

Rum liderin paketinde Maraş’ın statüsünün değiştirilmesi ve Mağusa Limanı’nın Avrupa Birliği (AB) gözetiminde işletilmesi önerisi öne çıkıyor. Bu formül ilk kez 2006’da Finlandiya’nın AB dönem başkanlığı sırasında gündeme gelmişti. Ancak KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, bu öneriyi daha önce reddettiğini belirterek, "Bu benim kabul edebileceğim bir şey değil ki" ifadelerini kullandı. Erhürman, Mağusa Limanı’nın zaten açık olduğunu ve esas sorunun Kıbrıs Türk halkının AB ile doğrudan ticaret yapamaması olduğunu vurguladı.

Türk askeriyle doğrudan diyalog ve güvenlik talepleri

Pakette Rum Milli Muhafız Ordusu ile Türk askeri yetkilileri arasında BM Barış Gücü gözetiminde doğrudan temas kurulması talebi de bulunuyor. Bu öneri, Türkiye’nin adadaki askeri varlığı ve güvenlik düzenlemeleriyle ilgili önemli bir başlık oluşturuyor. Ayrıca, toprak, mülkiyet, yönetim, güvenlik ve garantörlük konularının birbiriyle bağlantılı şekilde müzakere edilmesi isteniyor. Rum tarafının bu yaklaşımı, Türkiye’nin 1960 Garanti Antlaşması’ndan kaynaklanan garantörlük haklarının yeniden ele alınmasını da kapsıyor.

Türkiye ve KKTC hükümetleri ise Kıbrıs sorununda federasyon çözümünün 2017 Crans-Montana görüşmelerinde başarısız olduğunu belirterek, iki egemen devletin eşitliği ve uluslararası statüsünün kabul edilmesi gerektiği görüşünü savunuyor.

Geçmiş müzakerelerin temel alınması ve genişletilmiş görüşmeler

Hristodulidis, 2017’de İsviçre’nin Crans-Montana kentinde sonuçlanmayan federasyon müzakerelerinin yeniden temel alınmasını talep ediyor. Rum lider, önceki görüşmelerde sağlanan yakınlaşmaların yeni müzakereler için başlangıç noktası olmasını istiyor. Paket, Avrupa Birliği ile garantör ülkeler Türkiye, Yunanistan ve Birleşik Krallık’ın katılımıyla genişletilmiş toplantıların düzenlenmesini ve kapsamlı müzakerelerin yeniden başladığının ilan edilmesini öneriyor.

Bu talepler, Türkiye ve KKTC’nin iki devletli çözüm politikasıyla çelişiyor. Rum liderin önerileri, federasyon arayışlarının devamını ve garantörlük haklarının tartışılmasını içeriyor.

19 maddelik öneri paketinin ayrıntıları

  • Akıncılar geçiş noktasının açılması ve Aşağı Pirgo sakinlerinin Erenköy üzerinden geçişine izin verilmesi.
  • Kambo-Bağlıköy-Gemikonağı güzergahının geçiş amacıyla kullanılması.
  • İki toplumlu Imagine eğitim programının yeniden başlatılması.
  • Maraş’ın iadesi ve Mağusa Limanı’nın Avrupa Komisyonu himayesinde işletilmesi.
  • Her iki tarafta mayın tehlikesi bulunan 70 bin metrekarelik alanların temizlenmesi.
  • Rum Milli Muhafız Ordusu ile Türk askeri yetkilileri arasında BM gözetiminde doğrudan diyalog kurulması.
  • Pile bölgesinde hazırlanan iki anlaşma belgesinin uyumlaştırılması.
  • Restore edilen kiliselere serbest erişim sağlanması ve GKRY’deki camilere ziyaretlerin artırılması.
  • Yol tabelalarında Yunanca yer adlarının yeniden kullanılması.
  • Gençlik, kültürel miras ve sivil toplum alanlarında ortak toplantılar düzenlenmesi, doğal afetler için çalışma grubu oluşturulması.
  • Pile’de gerçekleştirilen iki toplumlu festivale ortak katılım sağlanması.
  • Toprak, mülkiyet, yönetim, güvenlik ve garantörlük konularının çapraz müzakere yöntemiyle ele alınması.
  • Crans-Montana görüşmelerinde sağlanan yakınlaşmaların yeni müzakerelerin temeli olarak kabul edilmesi.
  • Dipkarpaz’daki okulun restore edilmesi ve eski Kooperatif Bankası binasının kültür merkezi olarak tahsis edilmesi.
  • Maronit toplumuna ait üç kilisenin restore edilmesi ve anaokuluna öğretmen atanması.
  • Ermeni Manastırı’nın restore edilmesi.
  • BM kontrolündeki ara bölgede ihlal olarak görülen faaliyetlerin sona erdirilmesi.
  • Türk ve Rum toplumları arasında dostluk futbol karşılaşmaları düzenlenmesi.
  • Liderlerin iki günlük toplantısının ardından AB ve garantör ülkelerin katılımıyla genişletilmiş görüşmeler yapılması ve müzakerelerin yeniden başlatılması.

Erhürman’dan Maraş-Mağusa formülüne ret

KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Hristodulidis’in Maraş ve Mağusa Limanı önerisinin yeni olmadığını vurguladı. Erhürman, bu formülün 2006’da dönemin Cumhurbaşkanı Mehmet Ali Talat tarafından da reddedildiğini hatırlattı. Maraş’ın BM yönetimine devredilmesi karşılığında Mağusa Limanı’nın AB kontrolüne alınmasını dengeli bir yaklaşım olarak görmediğini ifade etti.

Türkiye ve KKTC’nin iki devletli çözüm politikası

Türkiye ve KKTC hükümetleri, Kıbrıs sorununda federasyon çözümünün 2017’de Crans-Montana’da başarısız olduğunu belirterek, adadaki iki ayrı devletin egemen eşitliği ve uluslararası statüsünün kabul edilmesi gerektiğini savunuyor. Bu görüş, Rum tarafının federasyon temelindeki çözüm arayışlarından farklılık gösteriyor.