Denizli’nin Beyağaç ilçesinde, 1981 yılında 10 dekarlık bir tarlada başlayan Charleston Gray karpuz çeşidi denemesi, kısa sürede bölgenin önemli tarımsal gelir kaynaklarından biri haline geldi. O dönemde Beyağaç’ta tütün üretimi yaygınken, tütünün kalitesinin düşük olması ve çiftçilerin yeterli gelir elde edememesi yeni alternatif ürün arayışlarını beraberinde getirdi.

Beyağaç eski Belediye Başkanı ve o dönemde Beyağaç Lisesi’nde görev yapan İsmail Eliuz, ilçede tütünün sulanması nedeniyle düşük kaliteli kabul edildiğini ve çiftçilerin ekonomik zorluk yaşadığını belirtti. Eliuz, 1981’de Kale’nin Kurubağlık köyünde yetiştirilen Charleston Gray karpuz çeşidinin tohumlarını temin ederek 10 dekarlık arazide deneme üretimine başladı.

Karpuz üretiminde ilk denemeler ve gelişim

İlk yıl tohumların doğrudan toprağa ekilmesi nedeniyle bitkiler seyrek çıktı, ancak sezon sonunda elde edilen karpuzlar lezzetli ve aromatik bulundu. Ürünler beyaz ve açık yeşil tonlarda, küçük çekirdekliydi. İkinci yıl ise tüpleme yöntemi uygulanarak fideler düzenli dikildi ve kuruyanlar yenileriyle değiştirildi. Bu yöntemle üretim daha verimli hale geldi ve ürünler Beyağaç pazarında ilgi gördü.

1983 yılında ekim alanı 20 dekara çıkarıldı ve karpuzlar Kale, Tavas gibi çevre ilçelerde pazarlanmaya başlandı. 1984’te ise üretim alanı 40 dekara ulaştı. Bu dönemde Beyağaç karpuzu, Denizli’nin farklı pazarlarına ve komşu illere gönderilmeye başlandı. Eliuz, bu süreçte karpuzun lezzetinin yanı sıra büyüklüğü ve farklı görünümüyle de dikkat çektiğini söyledi.

Festival ve üretimin yaygınlaşması

1985 yılında Eliuz’un Kale İlçe Milli Eğitim Gençlik ve Spor Müdürü olarak atanmasıyla Beyağaç’tan ayrılmasına rağmen karpuz üretimi büyümeye devam etti. Dönemin Belediye Başkanı Hüseyin Pulaş’ın girişimiyle Kale Kaymakamlığı öncülüğünde 1986 ve 1987 yıllarında Beyağaç’ta Karpuz Festivali düzenlendi. Festivalde karpuz yarışmaları ve karpuz güzeli seçimi yapıldı. Eliuz’un yetiştirdiği karpuzlardan biri jüriden birincilik aldı.

Beyağaç karpuzu, o yıllarda Türkiye’nin farklı şehirlerine ve yurt dışına kadar gönderilen önemli bir ürün haline geldi. İlçede bazı üreticiler 35 kilograma varan karpuzlar yetiştirdi. Karpuzun alışılmışın dışında beyaz ve açık yeşil tonlardaki uzun yapısı yörede farklı isimlerle anılmasına yol açtı.

Su sorunu ve üretimin durması

Ancak ilerleyen yıllarda Beyağaç çiftçisinin önemli gelir kaynağı olan karpuz üretimi, Subaşı Mahallesi’ndeki Su Gözü kaynağının suyunun azalması ve tamamen kesilmesi nedeniyle sulama sorunuyla karşılaştı. Sulama imkânlarının kısıtlanması, karpuz üretiminin durma noktasına gelmesine sebep oldu.

Eski Belediye Başkanı İsmail Eliuz, günümüzde Beyağaç’ta yeni sulama seçeneklerinin ortaya çıktığını ve ilçenin uygun bölgelerinde karpuz yetiştiriciliğinin yeniden değerlendirilebileceğini belirtti. Eliuz, geçmişte yaşanan bu deneyimin Beyağaç’ın tarımsal potansiyelinin değerlendirilmesi açısından halen önemli olduğunu vurguladı.

Beyağaç’ta 1981’de başlayan 10 dekarlık deneme, birkaç yıl içinde üreticilerin benimsediği ticari bir ürüne dönüştü. Ardından festival düzenlenen ve Türkiye genelinde tanınan bir değer haline geldi. Eliuz’un 2004-2009 yılları arasında belediye başkanlığı yaptığı dönemde de bu tecrübenin ilçenin tarım tarihinde önemli bir yer tuttuğu ifade edildi.

Sık sorulan sorular

Beyağaç karpuzunun üretimi ne zaman başladı?

1981 yılında 10 dekarlık arazide Charleston Gray çeşidiyle deneme amaçlı üretim yapıldı.

Karpuz üretimi neden durdu?

Subaşı Mahallesi’ndeki Su Gözü kaynağının suyunun azalması ve tamamen kesilmesi nedeniyle sulama imkânları kısıtlandı.

Beyağaç karpuzunun özellikleri nelerdir?

Beyaz ve açık yeşil tonlarda, büyük ve az çekirdekli, aroması belirgin, 25-35 kilogram ağırlığında ürünler yetiştirildi.