Toros Dağları’nın doğal zenginlikleri arasında yer alan menengiç, bu yıl Antalya’nın Akseki ilçesinde bol miktarda yetişerek yöre halkı için önemli bir gelir kaynağı haline geldi. Yörede "çöğre" olarak bilinen menengiç meyvesi, ekim ayında olgunlaşmasıyla birlikte dağlardan toplanmaya başlanırken kurutulan meyveler kış aylarında kuruyemiş olarak tüketiliyor.

Bir bölümü kahve ve yöresel yiyeceklerin yapımında kullanılırken meyvelerden yağ da çıkarılıyor. Menengiç meyvesinin kilogramı 250-300 liradan, yağının litresi ise bin 200 liradan satışa sunuluyor. Yağ çıkarma işleminin ardından kalan posa da hayvan yemi olarak değerlendirilerek ekonomiye kazandırılıyor.

Menengiç toplama süreci ve yöre halkının deneyimi

Akseki’nin Çukurköy Mahallesi’nde yaşayan Hülya Kara, orman köylüsü oldukları için dağların sunduğu doğal zenginliklerden yararlanmaya çalıştıklarını söyledi. Ekim ayında olgunlaşan menengiçleri toplamaya başladıklarını belirten Kara, toplama işleminin oldukça zahmetli olduğunu ifade etti.

Bir günde 35-40 kilogram menengiç topladıklarını anlatan Kara, "Orman köylüsü olduğumuz için dağların bütün zenginliğinden yararlanmaya çalışıyoruz. Yöremizde çöğre olarak bilinen menengiç toplama zamanı geldi. Ekim ayında olgunlaşınca toplamaya başlıyoruz. Bir günde 35-40 kilogram topluyoruz. Toplaması oldukça zor. Topladıktan sonra temizleyip yıkıyoruz ve kurutuyoruz. Herkes bunun kıymetini bilmez. Bizim yörede birçok insan topluyor" dedi.

Akseki’nin Alaçeşme Mahallesi’nde yaşayan Ayşe Güven de bu yıl menengiç ağaçlarında meyvenin oldukça bol olduğunu söyledi. Sepetlerle dağlara çıkarak menengiç topladıklarını belirten Güven, meyveleri hem yağ elde etmek hem de kışın tüketmek için değerlendirdiklerini ifade etti.

Güven, "Özel sepetimizle dağlara çıkıp günde 30-40 kilogram menengiç topluyoruz. Bu yıl oldukça bol. Akseki’de, Toros Dağları’nda doğal ortamında yetişiyor. Bu yıl meyvesi çok fazla. Allah’ım bol verdi. Maşallah, ağaçlarda oldukça bol meyve var. Bunun yağını çıkarıyoruz. Hem yağ olarak kullanıyoruz hem de kışın kuruyemiş olarak tüketiyoruz. Menengiç oldukça yağlı bir meyve" diye konuştu.

Menengiç yağı üretimi ve ekonomik değeri

Alaçeşme Mahallesi’nde yaşayan ve Toros Dağları’nda yetişen 30’dan fazla bitkiden yağ elde eden Abdullah Güven de menengiç meyvesinin toplanma döneminin başladığını belirtti. Hem kendisinin menengiç topladığını hem de köylülerin getirdiği meyvelerden yağ çıkardığını anlatan Güven, bu yıl yağışların etkisiyle ürünün bol olduğunu söyledi.

Menengiçin yörede çöğre olarak bilindiğini ifade eden Güven, "Ben bitkilerden yağ çıkarma işi yapıyorum. Yörede çöğre olarak bilinen menengiç meyvesinin toplama zamanı geldi. Toros Dağları’nda doğal ortamında kendiliğinden yetişen bu meyve, bu yıl yağışlı havalar nedeniyle bol miktarda oldu. Kendim de toplayıp yağını çıkarıyorum. Köylülerin getirdikleri menengiçlerden de yağ elde ediyorum" dedi.

Menengiçin yörede eskiden beri bilinen bir meyve olduğunu dile getiren Güven, "Hatta bu meyve için eskiden ‘Çöğre ağacı’ diye türkü bile yapılmış" ifadelerini kullandı.

Menengiç meyvesinin yağ oranının yüksek olduğunu belirten Güven, yaklaşık 3 kilogram meyveden 1 kilogram yağ elde edildiğini kaydetti. Menengiçin farklı yörelerde bıttım, yaban fıstığı ve çitlembik gibi isimlerle de anıldığını anlatan Güven, meyvenin geleneksel olarak farklı şekillerde değerlendirildiğini söyledi.

Menengiç meyvesinin kurutularak kahve yapımında kullanıldığını belirten Güven, meyveden yağ elde edilmesinin yanı sıra farklı yiyeceklerin hazırlanmasında da yararlanıldığını ifade etti.

Posa değerlendirmesi ve geleneksel kurutma yöntemi

Menengiçten yağ çıkarma işleminin ardından geriye kalan posanın da boşa gitmediğini anlatan Abdullah Güven, ürünün farklı alanlarda değerlendirilmesiyle ekonomik değerinin arttığını söyledi. Güven, "Menengiçin yağını çıkardıktan sonra kalan posasını da değerlendiriyoruz. Posasını hayvan yemi olarak satıyoruz. Böylece meyvenin yalnızca yağından değil, geriye kalan kısmından da yararlanıyoruz. Ayrıca menengiç kahvesi de yapıyoruz" dedi.

Menengiç meyvesinin toplandıktan sonra uygun şekilde hazırlanması gerektiğini belirten Güven, geleneksel kurutma yöntemleri hakkında da bilgi verdi. Güven, "Bu bitki toplandıktan sonra eve getiriliyor, temizleniyor, suyla çalkalanıp süzülüyor. Daha sonra tuzlanarak serilip kurutuluyor. Tuzlanmazsa bu meyve bozulur. Eskiden atalarımız menengiçi çok kullanırdı" diye konuştu.

Akseki ve çevresindeki dağlık alanlarda doğal olarak yetişen menengiç, sonbahar aylarında orman köylülerinin önemli uğraşlarından biri haline geliyor. Toplanan meyvelerin bir bölümü kurutularak kış aylarında kuruyemiş olarak tüketiliyor, bir bölümü kahve ve yöresel yiyeceklerin yapımında kullanılıyor. Meyvelerden elde edilen yağ hem evlerde değerlendiriliyor hem de satışa sunuluyor. Yağ çıkarma işleminden sonra kalan posa ise hayvan yemi olarak kullanılıyor.

Menengiç meyvesinin kilogramının 250-300 lira, yağının litresinin ise bin 200 lira olması, ürünü yöre halkı için ekonomik açıdan değerli hale getiriyor. Toroslar’ın doğal zenginliklerinden biri olan menengiç, geleneksel yöntemlerle değerlendirilerek Akseki’de yaşayan köylülerin aile bütçesine katkı sağlıyor.