Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü'nde sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, Anadolu'nun zengin kültürel mirasının korunmasının önemine dikkat çekti. Bakan Ersoy, kaçak kazıların eserleri bağlamından kopardığını ve tarihsel bilgilerin geri dönülemez biçimde kaybolmasına yol açtığını belirtti.

Ersoy, kültürel mirasın korunmasının toplumun ortak sorumluluğu olduğunu vurgulayarak, vatandaşları kaçakçılığa karşı duyarlı olmaya çağırdı. "Bu toprakların binlerce yıllık bir hikayesi var. Her kültür varlığı, bu hikayenin eşsiz bir parçası. Kaçak kazılarla tahrip edilen her alan ve ait olduğu bağlamdan koparılan her eser, geçmişle kurduğumuz bağı zedeliyor" dedi.

Türkiye’nin kültür varlığı iade başarısı

Kültür ve Turizm Bakanlığının verilerine göre, 2002’den 2026 yılına kadar yurt dışından Türkiye’ye getirilen kültür varlığı sayısı 13 bin 574’e ulaştı. Sadece 2026 yılı içinde 126 kültür varlığı ülkeye geri kazandırıldı. Bakanlık, yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan eserlerin tespiti ve iadesi için uluslararası hukuk mekanizmaları, bilimsel araştırmalar ve diplomatik girişimleri eş zamanlı olarak yürütüyor.

Öne çıkan gelişmelerden biri, ABD’den 100 kültür varlığının Türkiye’ye iadesi oldu. Bu kapsamda Tokat Horoztepe kökenli 40 Erken Tunç Çağı eseri ile Burdur Düver kökenli 44 Arkaik Dönem eseri geri getirildi. Ayrıca Aphrodisias antik kentinden yasa dışı yollarla çıkarılan bir portre de aralarında yer aldı. Bu eserler İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde düzenlenen programla kamuoyuna tanıtıldı.

Kültür varlığı kaçakçılığına karşı teknoloji ve iş birliği

Bakanlık, kaçakçılıkla mücadelede teknolojik gelişmeleri de kullanıyor. Dünya genelindeki müzayede ve galeri internet sitelerinde satışa sunulan Türkiye kökenli kültür varlıkları, özel yazılım sistemiyle izleniyor. Şüpheli kayıtlar uzmanlara iletilerek eserlerin kökeni ve çıkarılma süreçleri araştırılıyor, iade talepleri için bilgi ve belgeler toplanıyor.

Bu dijital takip sistemi, sahadaki denetimlerin yanı sıra uluslararası iş birliklerini de destekleyerek kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadeleyi güçlendiriyor. Bakanlık, UNESCO’nun 1970 tarihli sözleşmesi kapsamında kültürel mirasın korunması ve yasa dışı ticaretin engellenmesi için çok yönlü çalışmalar yapıyor.

Bilimsel araştırmalar, güvenlik tedbirleri, hukuki süreçler, diplomatik girişimler ve farkındalık artırma faaliyetleri birbirini tamamlayarak yürütülüyor. Arkeolojik kazı kayıtları, tarihi belgeler ve bilimsel analizler, eserlerin ait oldukları topraklara geri dönmesinde önemli rol oynuyor. Örneğin, Boubon kökenli bronz eserlerin iadesinde bilimsel ve uluslararası adli iş birlikleri başarılı sonuçlar verdi.

Kültür ve Turizm Bakanlığı, güvenlik güçleri, gümrük teşkilatı ve adli makamlarla koordineli çalışarak kaçak kazıların önlenmesi ve yasa dışı ticaretin engellenmesi için çaba harcıyor. Ayrıca uluslararası kuruluşlar ve ilgili ülkelerle iş birliği içinde hareket ediyor. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) ile yürütülen ortak çalışmalar, bölgesel iş birliğinin gelişmesine katkı sağlıyor.

Bu kapsamda Güneydoğu Avrupa ülkeleri arasında hukuki altyapının, operasyonel kapasitenin ve bilgi paylaşımının güçlendirilmesi hedefleniyor. Böylece kültür varlığı kaçakçılığına karşı hem ulusal hem uluslararası düzeyde etkili mücadele devam ediyor.

Mehmet Nuri Ersoy, "Güvenlik güçlerimiz, gümrük teşkilatımız ve adli makamlarımızla iş birliği içinde kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele ediyoruz. Diplomasi, bilimsel çalışmalar ve uluslararası iş birlikleriyle eserlerimizin ait oldukları topraklara dönmesini sağlıyoruz" diye belirtti.

Bakan, ayrıca UNESCO öncülüğünde yürütülen uluslararası çalışmalara katkı sunduklarını, kültürel mirasın korunmasında ülkeler arasındaki iş birliğinin ve ortak sorumluluğun önemini her platformda dile getirdiklerini kaydetti. Son olarak vatandaşları kaçakçılığa karşı sessiz kalmamaya ve kültürel mirasa sahip çıkmaya çağırdı.

Sık sorulan sorular

Türkiye kaç kültür varlığını yurt dışından geri kazandı?

2002-2026 yılları arasında 13 bin 574 kültür varlığı Türkiye’ye iade edildi.

2026 yılında kaç eser Türkiye’ye getirildi?

2026 yılında 126 kültür varlığı ülkeye geri kazandırıldı.

Kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede hangi teknolojik yöntemler kullanılıyor?

Bakanlık, müzayede ve galeri internet sitelerini takip eden yazılım sistemi ile kaçak kültür varlıklarını izliyor.

Konuyla ilgili