Beyin tümörleri, çocukluk çağında en sık görülen ikinci kanser türü olarak öne çıkarken, çocuk ve ergenlerde kansere bağlı ölümlerin başında geliyor. Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Uğur Coşkun, Kaliforniya Üniversitesi Davis ve San Francisco (UCSF) araştırmacılarının yürüttüğü ve JAMA dergisinde yayımlanan kapsamlı bir çalışmanın sonuçlarına dikkat çekti.

Bu araştırmada, çocukluk döneminde tıbbi görüntüleme sırasında alınan iyonlaştırıcı radyasyonun ilerleyen yıllarda beyin tümörü gelişme riskiyle ilişkili olduğu ortaya kondu. Araştırmanın ilk yazarı Prof. Diana Miglioretti ve ekibi, ABD ile Kanada’nın Ontario eyaletinde doğan 3,7 milyondan fazla çocuğun elektronik sağlık kayıtlarını ortalama 12,3 yıl boyunca inceledi. Bu süreçte 1.536 beyin tümörü vakası tespit edildi ve vakaların yüzde 82,5’inin agresif tümörler olduğu belirlendi.

Radyasyon dozu beyin tümörü riskini nasıl etkiliyor?

Çalışmada, tek bir baş-boyun bilgisayarlı tomografi (BT) incelemesinin beyin tümörü riskinde yaklaşık 1,8 kat artışa neden olduğu saptandı. Bu artış, 21 yaşına kadar her 10 bin çocukta yaklaşık sekiz ek beyin tümörü vakasına karşılık geliyor. Radyasyon dozu yükseldikçe riskin de arttığı ve özellikle agresif tümörlerde bu ilişkinin daha belirgin olduğu bildirildi. Araştırmacılar, çocuk ve ergenlerde görülen beyin tümörlerinin yaklaşık yüzde 10’unun tıbbi görüntülemelerden kaynaklanan radyasyonla bağlantılı olabileceğini tahmin ediyor.

Ancak, çalışmanın gözlemsel olması nedeniyle bu sonuçların doğrudan neden-sonuç ilişkisi olarak yorumlanmaması gerektiği vurgulandı.

Görüntüleme işlemlerinde nelere dikkat edilmeli?

Prof. Dr. Uğur Coşkun, radyasyonun bireysel düzeyde mutlak riskinin düşük olduğunu belirterek, tıbbi açıdan gerekli görüntüleme işlemlerinden kaçınılmaması gerektiğini ifade etti. Çalışmanın ilk yazarı Prof. Miglioretti de, ailelerin çocuklarına gerekli tetkikleri yaptırmaktan çekinmemesi gerektiğini, çünkü bu işlemlerin bazı durumlarda hayat kurtarıcı olabileceğini söyledi.

Çalışmanın kıdemli yazarı Prof. Rebecca Smith-Bindman, özellikle ağır kafa travması sonrası beyin kanamasının değerlendirilmesinde BT’nin önemli olduğunu, ancak gereksiz kullanımının azaltılması gerektiğini belirtti.

Prof. Dr. Coşkun, iyonlaştırıcı radyasyon içeren görüntüleme yöntemlerinin çocuklarda sadece uygun klinik gerekçelerle uygulanmasının önemini vurguladı. Çocukların radyasyonun uzun vadeli etkilerine karşı daha hassas olabileceği için, görüntüleme kararı verilirken tanısal fayda ile risklerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Ayrıca manyetik rezonans (MR) ve ultrasonografinin iyonlaştırıcı radyasyon içermediğini, bu yöntemlerin klinik açıdan uygun durumlarda alternatif olarak tercih edilebileceğini dile getirdi. Ancak acil durumlarda BT’nin hızlı ve güvenilir tanı sağlaması nedeniyle vazgeçilmez olduğunu da ekledi.

Prof. Dr. Coşkun, araştırmanın temel amacının ailelerde endişe yaratmak olmadığını, çocuklarda görüntüleme işlemlerinin bilinçli ve uygun şekilde yapılmasının önemini vurguladı. Her görüntüleme işleminin tıbbi gerekliliğinin değerlendirilmesi, gereksiz tekrarların önlenmesi ve tanısal kaliteyi koruyan en düşük uygun radyasyon dozunun kullanılması gerektiğini söyledi. Ailelerin, çocuklarına önerilen görüntüleme işleminin neden gerekli olduğunu hekimlerinden öğrenmelerinin önemine dikkat çekti.

Sonuç olarak, erken ve doğru tanıdan ödün verilmeden çocukların gereksiz radyasyon maruziyetinin mümkün olduğunca azaltılması gerektiği belirtildi.

Sık sorulan sorular

Çocuklukta radyolojik tetkikler beyin tümörü riskini nasıl etkiliyor?

Araştırmaya göre, çocuklukta alınan iyonlaştırıcı radyasyon dozu beyin tümörü riskini artırıyor.

Hangi radyolojik tetkiler risk oluşturuyor?

Baş-boyun bölgesine yapılan bilgisayarlı tomografi (BT) gibi radyasyon içeren tetkiler risk artışı ile ilişkilendirildi.

Gereksiz tetkilerden nasıl kaçınılabilir?

Her görüntüleme işleminin tıbbi gerekliliği değerlendirilerek, gereksiz tekrarlar önlenmeli ve düşük doz kullanılmalıdır.