Atlas Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı’ndan Dr. Öğr. Üyesi Fırat Öz, ara tatilde çocukların ekran kullanımının arttığına dikkat çekerek ailelere önemli uyarılarda bulundu. Dr. Öz, çocukların ekranla geçirdiği süreden çok, ekranın günlük yaşamlarını nasıl etkilediğinin önem taşıdığını belirtti.

Çocuklarda Ekran Kullanımının Yaş Gruplarına Göre Etkileri

Dr. Öz, bebeklik döneminde öğrenmenin yüz yüze ilişki, ses ve dokunma yoluyla gerçekleştiğini, bu nedenle ekranın bu dönemde yerini tutmadığını söyledi. Görüntülü konuşma dışında ekran kullanımının uzak durulması gereken bir durum olduğunu vurguladı. Erken çocuklukta ise yetişkin eşliğinde, yaşa uygun içeriklerin kontrollü olarak izlenebileceğini ancak tek başına hızlı videoların dil ve dikkat gelişimini olumsuz etkileyebileceğini ifade etti.

Okul çağında dikkat işlevlerinin ön planda olduğunu belirten Dr. Öz, yoğun ekran kullanımının özellikle kısa videoların dikkat güçlükleriyle birlikte görüldüğünü, ancak bunun neden-sonuç ilişkisi henüz net olmadığını aktardı. Bu dönemde ekran kullanımının dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna doğrudan yol açmadığını ancak tanısı olan çocuklarda belirtileri artırabileceğini söyledi.

Ergenlik döneminde ekranın arkadaşlık kurma ve kimlik arayışında önemli bir alan olduğunu belirten Dr. Öz, bu dönemde ekran süresinden çok karşılaşılan içeriklerin takip edilmesi gerektiğini vurguladı. Gece ekran kullanımının uyku düzenini bozarak çocukların dikkat ve duygu kontrolünü olumsuz etkileyebileceğini ifade etti.

Ara Tatilde Ekran Kullanımına Sınır Getirilmesi ve Öneriler

Ara tatilin dinlenme fırsatı olduğunu ancak bunun sınırsız ekran kullanımı anlamına gelmediğini söyleyen Dr. Öz, 6-15 yaş arası çocukların büyük çoğunluğunun interneti video izlemek, ödev ve oyun için kullandığını belirtti. Bu nedenle öncelikle çocuğun ekranda ne yaptığına bakılması gerektiğini ifade etti.

Dr. Öz, ekran kullanımının yaşa ve gelişimsel ihtiyaçlara göre düzenlenmesi gerektiğini belirterek, 2 yaşına kadar görüntülü konuşma dışında ekran önerilmediğini, 5 yaşına kadar yetişkin eşliğinde etkileşimli içeriklerle günde en fazla bir saat, 6-12 yaş arasında ise günde bir-iki saat civarında sınırlandırılması gerektiğini söyledi. Ergenlikte ise uyku, ders, fiziksel hareket, arkadaşlık ilişkileri ve günlük işlevselliğin korunmasının öncelikli olduğunu vurguladı.

Yemekte, yatmadan önceki son saatte ve yatak odasında ekran kullanımının olmaması gerektiğini belirten Dr. Öz, bu uygulamaların çocukların uyku ve sosyal yaşam kalitesi için önemli olduğunu ifade etti.

Ekran Bağımlılığı ve Dijital Güvenlik Konusunda Ailelere Tavsiyeler

Yoğun ekran kullanımının her zaman bağımlılık anlamına gelmediğini söyleyen Dr. Öz, bağımlılığın temel ölçütünün ekran başında geçirilen süre değil, günlük yaşamda işlevsellik kaybı olduğunu belirtti. Ekran kapatıldığında aşırı öfke, sevilen etkinliklerden uzaklaşma, gizli kullanım, yalan söyleme, uyku bozukluğu ve okul başarısında düşüş gibi belirtilerin birlikte görülmesi gerektiğini aktardı.

Dr. Öz, ani yasaklamalar yerine çocukla birlikte kurallar belirlenmesinin daha etkili olduğunu, ailelerin çocuklarının ekranla ilişkisini anlamalarının önem taşıdığını söyledi. Dijital güvenlik açısından çocukların kimlerle iletişim kurduklarının ve dijital ortamda yaşadıklarının aileler tarafından takip edilmesi gerektiğini vurguladı. Çocukların olumsuz deneyimlerini yargılanma korkusu olmadan ailesiyle paylaşabilmesi gerektiğini ifade etti.

Ara tatilde ailelere beş öneride bulunan Dr. Öz, şunları sıraladı: ekran kullanım süresi ve amacının çocukla birlikte belirlenmesi, her gün en az bir ortak ekran dışı etkinlik yapılması, uyku düzeni ve fiziksel hareketin korunması, yemek sırasında telefonun bırakılması ve kuralların küçük adımlarla uygulanması.

Dijital Dünyada Siber Zorbalık ve Yapay Zeka Riskleri

Dr. Öz, ekran kullanımında yasaklardan çok yaşam dengesinin korunmasının öncelikli olduğunu belirtti. Ailelerin çocuklarına dijital dünyanın dışında sosyalleşebilecekleri ve yeni deneyimler yaşayabilecekleri alanlar sunmasının önemine dikkat çekti. Ayrıca yapay zeka sohbet botlarıyla iletişim ve siber zorbalık gibi risklere karşı uyanık olunması gerektiğini söyledi.

Kısa videoların ve sonsuz video kaydırmalarının bırakma eşiğini yükselttiğini, oyunlarda ise oyun içi harcamalar, tanımadık oyuncularla iletişim ve ödül sistemlerinin risk oluşturduğunu belirtti. Sosyal medyada akranlarla kıyaslanma ve siber zorbalığın ergenleri zorlayabileceğini ifade etti. Yapay zekâ sohbet botlarıyla konuşan çocukların bu iletişimlerinin aileler tarafından yargılamadan takip edilmesinin kritik olduğunu söyledi.

Son olarak Dr. Öz, çocukların dijital dünyadan tamamen uzaklaştırılmasının değil, bu dünyada kaybolmadan sağlıklı büyümelerine destek olunmasının gerektiğini vurguladı.

Sık sorulan sorular

Ekran kullanımı çocukların gelişimini nasıl etkiler?

Ekran kullanımı çocukların uyku, dikkat, dil gelişimi ve sosyal ilişkilerini etkileyebilir; bu nedenle yaşa uygun ve kontrollü kullanılması önemlidir.

Ara tatilde çocukların ekran süresi nasıl düzenlenmeli?

Ara tatilde ekran süresi sınırlandırılmalı, çocukla birlikte kullanım amacı belirlenmeli ve ekran dışı ortak etkinliklere önem verilmelidir.

Ekran bağımlılığı nasıl anlaşılır?

Ekran bağımlılığı günlük yaşamda işlevsellik kaybı, aşırı öfke, uyku bozukluğu ve sosyal ilişkilerde sorunlarla kendini gösterir; bu durumda uzman desteği gerekir.

Konuyla ilgili