Diyabet sadece fazla şeker tüketimine bağlı bir hastalık değildir. Memorial Ataşehir Hastanesi İç Hastalıkları Bölümü’nden Doç. Dr. Başak Çakır Güney, genetik yatkınlık, fazla kilo ve hareketsiz yaşamın diyabet gelişiminde önemli rol oynadığını belirtti. Diyabet, erken dönemde belirti vermeden ilerleyebilir ve bu nedenle düzenli kan şekeri kontrolü büyük önem taşır.

Diyabetin artan yaygınlığı ve sağlık etkileri

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, 1990 yılında yaklaşık 200 milyon olan diyabetli kişi sayısı 2022 yılında 830 milyonu aşmıştır. Bu durum diyabetin küresel bir halk sağlığı sorunu haline geldiğini göstermektedir. Doç. Dr. Güney, diyabetin erken evrelerinde belirgin şikayetler görülmeyebileceğini, ancak kan şekeri yüksekliğinin damarlar ve organlar üzerinde zararlı etkiler yapabileceğini ifade etti. Kontrol edilmediğinde diyabet kalp-damar hastalıkları, böbrek fonksiyon bozuklukları, görme kaybı ve sinir hasarı gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Bu nedenle risk grubundaki bireylerin düzenli sağlık kontrollerini yaptırmaları, kan şekeri seviyelerini takip etmeleri ve gerektiğinde erken tanı için değerlendirilmesi önemlidir. Sağlıklı beslenme, fiziksel aktivite, ideal kilonun korunması ve hekim kontrolünde tedavi süreci diyabet yönetiminde temel unsurlardır.

Diyabetle ilgili yaygın yanlış inanışlar ve gerçekler

Toplumda sıkça karşılaşılan "Tatlı yemiyorum, diyabet olmam" düşüncesi doğru değildir. Tip 2 diyabetin ortaya çıkışında genetik yatkınlık, fazla kilo, hareketsiz yaşam ve beslenme alışkanlıkları gibi birçok faktör bir arada rol oynar. Bu nedenle sadece kilolu kişiler değil, zayıf bireylerde de diyabet gelişebilir. Tip 1 diyabet ise bağışıklık sisteminin pankreasta insülin üreten hücrelere zarar vermesiyle oluşur ve doğrudan şeker tüketimiyle bağlantılı değildir.

İnsülin tedavisinin bağımlılık yaptığına dair inanış da gerçeği yansıtmaz. İnsülin, kan şekeri kontrolü için kullanılan bir tedavidir. Tip 1 diyabetli hastalar için yaşam boyu gereklidir. Tip 2 diyabette ise hastalığın durumuna göre insülin tedavisi uygulanabilir. Ayrıca bitkisel ürünler ve besin takviyeleri, hekim önerisi olmadan diyabet ilaçlarının yerine kullanılmamalıdır. Diyabetin kontrolünde bilimsel kanıtlara dayalı tedavi, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli hekim takibi esastır.

Diyabet belirtileri ve risk faktörleri

Diyabetin bilinen belirtileri arasında aşırı susama, sık idrara çıkma, istemsiz kilo kaybı, sürekli yorgunluk, bulanık görme, geç iyileşen yaralar ve tekrarlayan mantar ya da idrar yolu enfeksiyonları yer alır. El ve ayaklarda uyuşma ise diyabete bağlı sinir hasarının göstergesi olabilir. Tip 2 diyabette bazen belirti görülmeyebileceği unutulmamalıdır.

Çocuklarda sürekli susama, sık idrara çıkma ve kilo kaybı gibi belirtiler varsa gecikmeden değerlendirilmelidir. Bu belirtilere kusma, karın ağrısı veya hızlı solunum eklenirse acilen doktora başvurulmalıdır.

Diyabetin artışında obezitenin yaygınlaşması, fiziksel aktivitenin azalması, yüksek kalorili beslenme ve nüfusun yaşlanması etkili faktörlerdir. Ailesinde diyabet olanlar, bel çevresinde yağlanma bulunanlar ve gebelikte diyabet geçirenler daha yüksek risk altındadır. Yüksek tansiyon, kan yağlarında bozukluk ve polikistik over sendromu da risk değerlendirilmesinde dikkate alınır.

Eskiden daha çok yetişkinlerde görülen tip 2 diyabet, artık çocuklarda ve ergenlerde de ortaya çıkabilmektedir. Özellikle obezitesi olan çocuklarda ergenlik döneminde tip 2 diyabet gelişebilir. Tip 1 diyabet ise küçük çocukluk döneminden itibaren her yaşta başlayabilir. Bu nedenle "Diyabet için çok gencim" düşüncesiyle belirtiler göz ardı edilmemelidir.

Diyabet tedavisinde kişiye özel yaklaşım

Diyabet tedavisi, hastalığın türü, kişinin yaşı, kilosu, kan şekeri düzeyi ve eşlik eden hastalıklar göz önünde bulundurularak planlanır. Sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite tedavinin temelini oluşturur. Gerektiğinde ilaç veya insülin tedavisine başlanması geciktirilmemelidir. Tedavinin amacı kan şekerini düzenlerken kalp ve böbrekleri de korumaktır.

Düzenli olarak tansiyon ve kolesterol kontrolü yapılmalı, göz muayenesi, böbrek fonksiyon testleri ve ayak kontrolleri aksatılmamalıdır. Kan şekeri düzelse bile ilaçlar hekime danışmadan bırakılmamalıdır.

Gizli şeker ve önleyici tedbirler

Risk taşıyan kişilerin şikayeti olmasa bile hekim önerisiyle kan şekeri ölçümü ve HbA1c testi yaptırmaları önerilir. Prediyabet olarak adlandırılan gizli şeker durumunda kan şekeri normalden yüksektir ancak diyabet sınırına ulaşmamıştır. Bu durum mutlaka diyabete dönüşmez. Uygun beslenme, düzenli egzersiz ve kilo kontrolü ile tip 2 diyabetin gelişmesi önlenebilir veya geciktirilebilir.

Sık sorulan sorular

Diyabet sadece şeker tüketimiyle mi ortaya çıkar?

Hayır, diyabet genetik yatkınlık, fazla kilo ve hareketsiz yaşam gibi birçok faktörün etkisiyle gelişir.

Diyabetin erken belirtileri nelerdir?

Aşırı susama, sık idrara çıkma, istemsiz kilo kaybı, sürekli yorgunluk ve bulanık görme diyabetin önemli belirtilerindendir.

İnsülin tedavisi diyabet için her zaman gerekli midir?

Tip 1 diyabetliler için insülin tedavisi yaşam boyu gereklidir; tip 2 diyabette ise hastalığın seyrine göre insülin kullanılabilir.

Konuyla ilgili