Serebral palsi, gelişmekte olan beyinde ilerleyici olmayan bir hasar sonucu ortaya çıkan nörolojik bir durumdur ve çocukların hareket ile duruş becerilerini etkiler. Bu durum doğum öncesi, doğum sırasında ya da erken bebeklik döneminde meydana gelen beyin hasarlarından kaynaklanabilir. Beyindeki hasar ilerleyici olmasa da çocuk büyüdükçe kas ve iskelet sisteminde sorunlar ortaya çıkabilir.
Serebral palside erken tanının önemi nedir?
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Op. Dr. Ahmet Akdoğan, erken tanının fizyoterapiye zamanında başlanmasını sağladığını ve böylece büyüme sürecinde gelişebilecek ortopedik problemlerin önüne geçilebildiğini ifade etti. Erken tanı sayesinde çocukların hareket kabiliyetleri desteklenerek yaşam kaliteleri artırılabiliyor. Ayrıca multidisipliner bir yaklaşımın tedavi başarısı için kritik olduğu vurgulanıyor.
Serebral palsinin en sık nedenleri arasında erken doğum, düşük doğum ağırlığı, doğum sırasında oksijensiz kalma, gebelikte geçirilen enfeksiyonlar ve yenidoğan sarılığı yer alıyor. Kaslarda aşırı sertlik ya da gevşeklik, beslenme güçlüğü, sırtın geriye doğru kasılması ve bir elin diğerine göre daha az kullanılması erken belirtiler arasında sayılıyor. Ayrıca çocuğun hareket becerilerinin yaşıtlarına göre geride kalması da değerlendirilmesi gereken önemli bir durum.
Gelişim basamaklarındaki gecikmeler nasıl değerlendirilmelidir?
Op. Dr. Akdoğan, bebeklerin yaklaşık 4 aylıkken baş kontrolü sağlaması, 9 aylıkken desteksiz oturabilmesi ve 18 aylıkken yürüyebilmesinin beklendiğini belirtti. Bu gelişim basamaklarında gecikme olması durumunda uzman değerlendirmesi yapılması gerektiğini söyledi. Parmak ucunda yürüme gibi alışılmadık hareketler de dikkate alınmalıdır. Erken tanı, beynin gelişim açısından daha esnek olduğu dönemde fizyoterapiye başlanmasına olanak tanır ve böylece ileride ortaya çıkabilecek ortopedik sorunların önüne geçilir.
Büyüme sürecinde ortaya çıkan ortopedik sorunlar nelerdir?
Beyindeki hasar ilerlemediği halde çocuk büyüdükçe kas ve iskelet sistemine bağlı sorunlar artabiliyor. Kaslar kemiklere göre daha yavaş uzadığı için kas kısalıkları ve eklem sertlikleri gelişebiliyor. Kalça çıkığı, ayak deformiteleri, dizlerde bükülme ve omurga eğriliği gibi problemler sıkça karşılaşılan sorunlar arasında yer alıyor. Bu nedenle çocukların büyüme döneminde düzenli ortopedik takibi büyük önem taşıyor.
Tedavi sürecinde fizyoterapi, germe egzersizleri ve ortez kullanımı temel yöntemler olarak uygulanıyor. Kaslardaki aşırı sertliği azaltmak için botulinum toksin enjeksiyonu ve seri alçılama gibi yöntemler de kullanılabiliyor. Kalça çıkığı riski nedeniyle düzenli röntgen kontrolleri yapılması gerekiyor. Ortopedik sorunların ilerlemesi durumunda cerrahi müdahale gündeme gelebiliyor.
Cerrahi tedavi serebral palsili çocuklarda nasıl uygulanıyor?
Op. Dr. Akdoğan, kalıcı kas kısalıkları, ilerleyen kalça çıkığı, ciddi ayak ve diz deformiteleri ile skolyoz gibi durumlarda ortopedik cerrahiye başvurulduğunu belirtti. Uygun hastalarda çok seviyeli cerrahi yöntemiyle birden fazla ortopedik sorun aynı anda ele alınabiliyor. Bu ameliyatlar çocuğun yürüme kalitesini ve dengesini artırırken ağrıyı azaltıyor, oturma ve günlük bakım süreçlerini kolaylaştırıyor. Ancak ameliyat sonrası fizyoterapinin düzenli sürdürülmesi tedavinin başarısı için kritik öneme sahip.
Gelişim basamaklarında gecikme, vücudun bir tarafını daha az kullanma, parmak ucunda yürüme, bacakları çaprazlama veya sık düşme gibi belirtiler görüldüğünde uzman değerlendirmesi gerekiyor. Tedavi sürecinde fizyoterapi aksatılmamalı, ortezler önerildiği şekilde kullanılmalı ve kalça kontrolleri düzenli yapılmalıdır. Serebral palsi tedavisi çocuk nörolojisi, ortopedi ve fizik tedavi uzmanlarının birlikte yürüttüğü ekip çalışmasıyla gerçekleşir.
Sık sorulan sorular
Serebral palsi nedir?
Serebral palsi, gelişmekte olan beyinde ilerleyici olmayan hasar sonucu çocukların hareket ve duruş becerilerini etkileyen nörolojik bir durumdur.
Erken tanı neden önemlidir?
Erken tanı, fizyoterapiye erken başlanmasını sağlayarak hareket becerilerinin desteklenmesi ve ortopedik sorunların önlenmesine imkan verir.
Serebral palside hangi ortopedik sorunlar görülebilir?
Kas kısalıkları, eklem sertlikleri, kalça çıkığı, ayak deformiteleri, diz bükülmeleri ve omurga eğriliği gibi sorunlar gelişebilir.
Kaynak: İHA




