Tip 2 diyabet, yıllarca belirti göstermeden ilerleyebilen ve bu süreçte yüksek seyreden kan şekeri nedeniyle vücudun birçok organına zarar verebilen kronik bir hastalıktır. İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Elif Ulusoy Demir, kişinin kendini sağlıklı hissettiği ve günlük yaşamını normal sürdürdüğü dönemlerde bile kan şekerinin damarlar, kalp, böbrekler ve gözlerde hasara yol açmaya başlayabileceğini vurguladı.

Dr. Demir, özellikle ailede diyabet öyküsü bulunan, fazla kilolu, bel ve karın çevresinde yağlanma olan, hareketsiz yaşam süren veya yüksek tansiyonu bulunan bireylerin yaş beklemeden diyabet taraması yaptırmaları gerektiğini belirtti. Diyabetin başlangıç döneminde belirtiler hafif olduğu için hastalık uzun süre fark edilmeyebilir.

Tip 2 diyabetin sinsi ilerleyişi ve belirtileri nelerdir?

Tip 2 diyabetin yavaş ilerleyen bir hastalık olduğunu ifade eden Dr. Demir, kan şekeri seviyelerinin yıllar içinde kademeli olarak yükselmesi sebebiyle belirtilerin uzun süre fark edilmeyebileceğini söyledi. Vücudun bu yavaş değişime uyum sağlaması nedeniyle aşırı susama, sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik ve bulanık görme gibi klasik belirtiler yıllarca hissedilmeyebilir.

Dr. Demir, "Asıl tehlike tam da bu sessizlik dönemidir" diyerek, hastalığın sinsi ilerleyişine dikkat çekti.

Diyabet taraması kimler için ne zaman yapılmalı?

Ailede diyabet bulunan birinci derece yakınları olan kişilerin düzenli tarama yaptırmasının önemine değinen Dr. Demir, hiçbir şikayeti veya ek risk faktörü olmayan yetişkinlerde diyabet taramalarına 35 yaşında başlanmasının önerildiğini aktardı. Ancak aile öyküsüne fazla kilo, bel ve karın çevresinde yağlanma, hareketsiz yaşam veya yüksek tansiyon gibi risk faktörlerinin eşlik etmesi durumunda yaş beklenmeden tarama yapılması gerektiğini belirtti.

Dr. Demir ayrıca, kilo problemi ve aile öyküsü bulunan çocuk ve ergenlerin de diyabet açısından değerlendirilmesinin önemli olduğunu vurguladı.

Açlık kan şekeri ve HbA1c testlerinin diyabetteki önemi nedir?

Dr. Demir, açlık kan şekeri ile HbA1c testlerinin farklı bilgiler sunduğunu anlattı. Açlık kan şekerinin ölçüm yapılan andaki değeri gösterdiğini, HbA1c testinin ise son üç aylık kan şekeri düzeyine ilişkin bilgi verdiğini ifade etti.

"Açlık şekerimiz normal halde HbA1c yüksek çıkabilir" diyen Dr. Demir, sadece sabah bakılan açlık şekerine güvenip diyabet olmadığını düşünmenin yanıltıcı olabileceğini söyledi.

İnsülin direnci ve diyabet gelişimi nasıl ilişkilidir?

İnsülin direncinin Tip 2 diyabet gelişiminde önemli bir rol oynadığını belirten Dr. Demir, normalde insülinin kandaki şekerin hücrelere girerek enerjiye dönüşmesini sağladığını anlattı. İnsülin direnci geliştiğinde hücrelerin insüline yeterince yanıt vermediğini ve pankreasın kan şekerini dengelemek için daha fazla insülin üretmeye çalıştığını kaydetti.

Bu sürecin zamanla Tip 2 diyabete dönüşebileceğini ifade eden Dr. Demir, insülin direncinin hastalığın ilk aşaması olduğunu belirtti.

Fazla kilo, hareketsizlik ve beslenme alışkanlıklarının diyabet üzerindeki etkisi

Dr. Demir, fazla kilo, hareketsizlik ve yanlış beslenme alışkanlıklarının Tip 2 diyabet gelişiminde etkili olduğunu vurguladı. Özellikle bel ve karın çevresindeki yağlanmanın insülin direncini artırdığını söyledi.

Çocuklarda ve gençlerde diyabet görülme sıklığındaki artışa da dikkat çeken Dr. Demir, paketli gıdalar, rafine şeker içeren içecekler ve fast-food tüketiminin artmasının çocukların erken yaşta aşırı kalori ve karbonhidrat yüküne maruz kalmasına yol açtığını belirtti.

Bu yüksek kalorili beslenmenin hareketsiz yaşamla birleşerek çocukların metabolik dengesini bozduğunu ve Tip 2 diyabete zemin hazırladığını aktardı.

Yaşam tarzı değişiklikleri diyabet riskini nasıl azaltır?

Diyabetten korunmada geçici diyetler yerine sürdürülebilir yaşam tarzı değişikliklerinin benimsenmesi gerektiğini söyleyen Dr. Demir, işlenmiş gıdaların ve rafine şeker içeren yiyeceklerin sınırlandırılmasını, lif oranı yüksek besinlerin tercih edilmesini önerdi.

Düzenli fiziksel aktivitenin önemine de değinen Dr. Demir, her gün yapılacak 30-45 dakikalık orta tempolu egzersizin kasların kandaki şekeri kullanmasını sağlayarak insülin direncini azaltmaya yardımcı olduğunu vurguladı.

Bel ve karın çevresindeki yağlanmanın kontrol altına alınması ve kilonun yüzde 5 ila 10’unun verilmesinin diyabet riskini ciddi oranda azaltabileceğini ifade etti.

Kontrolsüz diyabetin organlara etkileri nelerdir?

Kontrol altına alınmayan diyabetin kalp ve beyin damarları, böbrekler, gözler ve sinir sistemi gibi birçok organı etkilediğini belirten Dr. Demir, yüksek kan şekerinin damar yapısını bozarak kalp krizi ve inme riskini artırabileceğini söyledi.

Böbrek hasarına ve görme kaybına yol açabilen diyabetin sinir sisteminde oluşturduğu hasarın özellikle ayaklarda his kaybına ve iyileşmeyen yaralara neden olabileceğini açıkladı.

Diyabet tanısı alanların kan şekeri takibi nasıl yapılmalıdır?

Dr. Demir, diyabet tanısı alan kişilerin kan şekeri takibinin hastalığın seyrine ve uygulanan tedaviye göre planlanması gerektiğini belirtti. Parmak ucu ölçüm cihazlarının yanı sıra kola takılan sensörlerle 24 saat boyunca ölçüm yapılabildiğini söyledi.

Özellikle insülin kullanan veya kan şekeri dalgalanmaları fazla olan hastalarda ölçüm sıklığının artırılabileceğini ifade eden Dr. Demir, ölçümlerin sıklığı ve zamanlamasının hastaya özel belirlenmesi gerektiğini vurguladı.

Evde yapılan takibin yanı sıra hekimin önerdiği aralıklarla kan testlerinin de ihmal edilmemesi gerektiğini söyledi.

Sık sorulan sorular

Tip 2 diyabet neden uzun süre belirti vermez?

Vücut kan şekeri seviyelerindeki yavaş yükselişe uyum sağladığı için klasik belirtiler yıllarca fark edilmeyebilir.

Diyabet taraması ne zaman yapılmalıdır?

Hiçbir şikayeti olmayanlarda 35 yaşında başlanması önerilir; aile öyküsü ve risk faktörleri varsa yaş beklenmeden tarama yapılmalıdır.

Açlık kan şekeri ve HbA1c testleri arasındaki fark nedir?

Açlık kan şekeri anlık değer verirken, HbA1c testi son üç aylık ortalama kan şekeri düzeyini gösterir.

Konuyla ilgili