Memorial Kayseri Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Fatih Karaaslan, yapay zekânın sağlık alanındaki kullanımının hekim değerlendirmesinin yerini alamayacağını belirtti. Yapay zekânın tıbbi bilgileri sadeleştirme ve sağlıkla ilgili sorulara yanıt verme alanında önemli bir yardımcı araç olduğunu vurgulayan Karaaslan, bu yanıtların kesin teşhis olarak kabul edilmesinin yanlış yönlendirmelere yol açabileceğini ifade etti.

Prof. Dr. Karaaslan, özellikle MR ve diğer görüntüleme sonuçlarının tek başına değerlendirilmesinin doğru tanı ve tedavi kararına götürmediğini söyledi. Yapay zekânın sağlık alanındaki faydalarına rağmen, hastaların bu teknolojiden aldıkları yanıtları kesin tanı olarak algılamaması gerektiğini belirtti.

Teşhisi yapay zekâ değil, hasta koyuyor

Ortopedi polikliniklerine gelen bazı hastaların yapay zekâdan aldıkları sonuçları kesin teşhis olarak kabul edip, örneğin "Yapay zekâ menisküs yırtığı olduğunu söyledi, ameliyat gerekebilir" şeklinde ifadeler kullandığını aktaran Karaaslan, burada teşhisi yapanın yapay zekâ değil, hastanın kendisi olduğunu vurguladı. Yapay zekâ modüllerinin chatbotlar aracılığıyla sesli veya yazılı yanıtlar sunmasının kullanıcıda bu yanıtların kesin ve güvenilir tıbbi değerlendirme olduğu izlenimini yaratabildiğini söyledi.

Daha önce internetten okudukları bilgileri "belki doğru olmayabilir" diye değerlendiren bazı kullanıcıların, yapay zekânın verdiği yanıtları daha kesin kabul etme eğiliminde olduğunu belirten Karaaslan, sağlık alanında teknolojinin hekim değerlendirmesinin yerine geçmemesi gerektiğini ifade etti.

Ortopedide yapay zekâ ve ileri teknolojilerin rolü

Robotik diz ve kalça cerrahisi gibi ileri teknolojilerin ortopedi alanında kullanıldığını belirten Karaaslan, hekimlerin yapay zekâyı akademik ve klinik çalışmalarında da faydalı bir araç olarak değerlendirdiğini söyledi. Yapay zekânın tıbbi terimleri sadeleştirme, MR raporlarını daha anlaşılır hale getirme ve hastanın doktora yönelteceği soruları hazırlamada yardımcı olabileceğini belirtti. Ancak bu tür yanıtların doğru teşhis anlamına gelmediğini vurguladı.

Yapay zekânın hastanın fizik muayenesinde ortaya çıkan yürüyüş, dizdeki şişlik, kas gücü veya kilitlenme gibi bulguları değerlendiremediğini, ayrıca hastanın kullandığı ilaçlar, geçmiş cerrahiler veya yeni başlayan uyuşma gibi önemli klinik bilgileri bilmediğini ifade etti.

MR görüntüleri tek başına ameliyat kararı vermek için yeterli değil

Yapay zekâ sistemlerinin tıbbi bilgi testlerinde başarılı olmasına rağmen gerçek hastalarla yapılan görüşmelerde sağlık kararlarını her zaman daha doğru hale getirmediğine dair araştırmalar bulunduğunu aktaran Karaaslan, tıbbi bilgi sorularını doğru yanıtlamak ile hasta değerlendirmek arasındaki farkı vurguladı.

Ortopedide sık karşılaşılan bir yanılgının MR görüntüsündeki bulgunun doğrudan ameliyat kararı anlamına geldiğinin düşünülmesi olduğunu belirtti. Örneğin MR’da menisküs yırtığı görülmesinin tek başına ameliyat gerekliliğini göstermediğini, hastanın yaşı, travmanın şekli, dizde kilitlenme olup olmadığı, kıkırdak durumu ve günlük yaşam kısıtlanmasının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Benzer şekilde ön çapraz bağ yırtığı olan her hastaya aynı tedavinin uygulanmadığını, dizinde kireçlenme bulunan her hastanın da diz protezi adayı olmadığını ifade etti.

Yapay zekâ destek aracı olarak kullanılmalı

"Robotik diz protezi bana uygun mu?" gibi soruların yanıtının sadece görüntüleme sonuçlarına göre verilmemesi gerektiğini belirten Karaaslan, hastanın muayene bulguları, yaşı, genel sağlık durumu, önceki tedaviler ve bu tedavilere verilen yanıtların birlikte değerlendirilmesinin önemini vurguladı. Bu noktada yapay zekânın hekimler tarafından destek aracı olarak kullanılmasının önem kazandığını söyledi.

Yapay zekânın bağımsız yanıtlarının beklenmedik durumlarda veya kapsamlı tıbbi düşünce gerektiren vakalarda yetersiz veya hatalı sonuçlara yol açabileceğini ifade etti. Buna karşın yapay zekânın hastalıkların erken tespiti için analizlerde önemli bir yardımcı araç olabileceğini gösteren çalışmaların bulunduğunu aktardı.

Temel noktanın, yapay zekânın teşhis ve tedavi kararlarının yerine değil, hekimin değerlendirmesini destekleyen bir araç olarak konumlandırılması olduğunu belirtti.

Kararı hekim verir, robot ve yapay zekâ destek sağlar

Cerrahide kullanılan robotik sistemlerin cerrahın planını yüksek hassasiyetle uygulamasına yardımcı olduğunu ancak ameliyat kararını vermediğini söyleyen Karaaslan, yapay zekânın da çeşitli bilgileri analiz edip sunabileceğini ancak tıbbi kararı hastanın kişisel durumu ile birleştirerek hekimlerin verdiğini ifade etti.

Bu nedenle hastaların yapay zekâyı tamamen kullanmaktan kaçınmak yerine, doğru amaçla kullanmasının önemli olduğunu belirtti. Örneğin yapay zekâdan doğrudan tanı koymasını istemek yerine, muhtemel nedenleri açıklaması, eksik bilgileri belirtmesi, acil sağlık başvurusu gerektiren belirtileri sıralaması ve doktora sorulacak soruları hazırlaması istenebileceğini söyledi. Kısacası yapay zekâdan "hüküm" değil, muayeneye hazırlık istenmelidir.

Özel sağlık bilgileri yapay zekâya gelişigüzel verilmemeli

Gizlilik şartları ve verilerin nasıl işlendiğinin bilinmediği sistemlere kimlik bilgileri ile sağlık durumuna ilişkin mahrem belgelerin gelişigüzel yüklenmemesi gerektiğini belirtti. Ayrıca yapay zekâ tarafından verilen yanıtlar doğrultusunda kullanılan ilaçların doktor önerisi olmadan bırakılmaması veya değiştirilmemesi gerektiğini vurguladı.

Yapay zekânın veri analizinde güçlü bir destek sağladığını ancak hastanın tüm tıbbi geçmişini, bireysel ihtiyaçlarını ve fizik muayene bulgularını birlikte değerlendiren kapsamlı yaklaşımın yerini tutmadığını söyledi. Sağlıkla ilgili kararların yalnızca verilerle değil, hastanın kişisel özellikleri ve klinik durumunun da değerlendirilmesini gerektirdiğini ifade etti.

Sonuç olarak, yapay zekânın sağlık alanında güçlü ve değerli bir destek aracı olabileceğini ancak tanı ve tedavi kararlarının nitelikli sağlık profesyonelleri tarafından verilmesinin büyük önem taşıdığını belirtti.

Sık sorulan sorular

Yapay zekâ sağlıkta teşhis koyabilir mi?

Yapay zekâ sağlıkta destek sağlar ancak kesin teşhis ve tedavi kararları mutlaka hekim tarafından yapılmalıdır.

MR görüntüsü ameliyat kararı için yeterli midir?

Hayır, MR bulguları tek başına ameliyat gerekliliğini göstermez; hastanın yaşı, şikayetleri ve klinik durumu da değerlendirilmelidir.

Yapay zekâ sağlık alanında nasıl kullanılmalıdır?

Yapay zekâ, tıbbi terimleri sadeleştirme, hastaya yöneltilecek soruları hazırlama ve erken teşhis analizlerinde destek aracı olarak kullanılmalıdır.