İzmir’in Tire ilçesinde 66 yaşındaki Raife Baysal, 13 yaşından beri sürdürdüğü urgan yapımı zanaatının son temsilcisi olarak dikkat çekiyor. Tarihi İstanbul’un fethinden Kurtuluş Savaşı’na kadar önemli görevler üstlenen bu asırlık mesleği, teknolojiye rağmen kadın zarafetiyle yaşatmaya devam ediyor.

Urgan yapımının tarihsel ve kültürel önemi nedir?

Raife Baysal, urgan yapımının sadece bir el işi olmadığını, aynı zamanda tarih boyunca önemli bir rol oynadığını belirtiyor. Ham maddesi bitki kabuğu olan urganlar, sopalarla dövülüp özel taraklardan geçirilerek inceltiliyor ve çarkta halat haline getiriliyor. Baysal, "1453’te İstanbul’un fethinde Tire’den giden halatlar gemilerin karadan denize çekilmesinde kullanıldı" diyerek bu zanaatın köklü geçmişine vurgu yapıyor.

Kurtuluş Savaşı’nda ise urganlar uçak gövdesi ve kanatlarında, beyaz kağıt yapımında ve tekstilde değerlendirildi. Ayrıca geleneksel inanışa göre, arı kovanlarının etrafına sarılan urgan arı ölümlerini önlüyor ve kumaş olarak giyildiğinde kansere karşı koruyucu etkisi olduğuna inanılıyor.

Geleneksel zanaat nasıl modern tasarımlara dönüştürülüyor?

Geleneksel urgan yapımı için geniş bir çalışma alanı gerektiğini anlatan Baysal, zamanla fabrikasyon ve ithal ürünlerin piyasayı doldurmasıyla kullanım alanının azaldığını ifade ediyor. Bu nedenle zanaatını yaşatmak için çanta, şapka ve dekoratif hediyelik eşyalar üretmeye başladı.

Baysal, aile geleneği olan bu mesleği babasından devraldığını ve babasının "Kızım, bunlar gün gelecek antika olacak" sözlerini duygulanarak hatırlıyor. Gençlerin zanaata ilgisinden memnun olduğunu ancak işin zorluğu nedeniyle meslek olarak seçmekte zorlandıklarını belirten usta, oğluna zanaatı öğretiyor ve okulların proje ödevleri kapsamında atölyesine gelen gençlerle bu kültürel mirasın yaşatılmasını sağlıyor.

Raife Baysal, "Atalarımız her şeyi değerlendirmiş. Gençlerimizin bu zanaatı öğrenmesi ve hayatımıza nasıl sokabileceğimizi görmesi gerekiyor. İnşallah bu sanat bitmesin, gelecek nesiller bu ruhla yeni şeyler üretebilsin" diyerek zanaatın devamına olan inancını dile getiriyor.

Sık sorulan sorular

Urgan yapımı hangi malzemeden elde ediliyor?

Urganlar bitki kabuğundan elde edilen ham maddelerle, sopalarla dövülüp taraklardan geçirilerek üretiliyor.

Raife Baysal urgan sanatını nasıl günümüze uyarlıyor?

Geleneksel urgan yapımını çanta, şapka ve dekoratif hediyelik eşyalar üretimine entegre ediyor.

Urganın tarihsel önemi nedir?

1453 İstanbul’un fethinde gemilerin karadan denize çekilmesinde ve Kurtuluş Savaşı’nda uçak yapımında kullanılmıştır.

Konuyla ilgili