Yargıtay 10. Ceza Dairesi, önleme araması kararlarına ilişkin önemli bir usul kararına imza attı. Mahkeme, önleme araması kararlarında aramanın yapılacağı yer, zaman, sebep, konu ve kapsamın açıkça belirtilmesinin zorunlu olduğunu vurguladı.

Kararda, polis sorumluluk bölgesinin tamamını kapsayan soyut nitelikte verilen önleme araması kararlarının hukuka aykırı olduğu belirtildi. Bu tür kararlar uyarınca yapılan aramalarda elde edilen delillerin hükme esas alınamayacağı ifade edildi.

Uyuşturucu ticareti iddiasıyla gözaltı ve yargılama süreci

Polis tarafından yapılan önleme araması kapsamında, uyuşturucu madde ticareti yapmak suçlamasıyla iki kişi gözaltına alındı. Şüphelilerden biri tutuklandı ve Ağır Ceza Mahkemesi’nde dava açıldı. Mahkeme, sanıkların mahkumiyetine karar verdi.

Sanıkların avukatları kararı temyiz etti. Yargıtay 10. Ceza Dairesi, önleme aramasının kapsamına ilişkin usul eksikliği nedeniyle kararı bozdu. Bozma kararının ardından dosya yeniden değerlendirildi ve Ağır Ceza Mahkemesi sanıkların beraatine hükmetti. Cumhuriyet savcısı bu kararı temyiz etti ancak Yargıtay hükmü oy birliğiyle onadı.

Önleme araması kararlarında yasal düzenlemeler ve sınırlar

Yargıtay kararında, Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği’nin 20/2-a maddesine atıf yapılarak, önleme araması kararlarında aramanın yapılacağı yer, zaman, sebep, konu ve kapsamın açıkça belirtilmesi gerektiği hatırlatıldı. Ayrıca, soyut ifadelerle tüm polis sorumluluk bölgesini kapsayan kararların geçersiz olduğu vurgulandı.

2023 yılında verilen başka bir Yargıtay kararında ise, önleme araması kararlarının belirli suçlarla sınırlandırılmasının önemine dikkat çekildi. Bu sınırlandırma yoksa, arama sonucu elde edilen delillerin sadece belirtilen suçlar için geçerli olduğu, aksi takdirde delil olarak kullanılamayacağı belirtildi.

Örneğin, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında verilen önleme araması kararlarıyla elde edilen uyuşturucu maddelerin, uyuşturucu madde ticareti suçu açısından delil sayılmayacağı ifade edildi.

Önleme araması kararını kim verir ve hangi yerlerde uygulanır?

Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu’na göre, önleme araması kararı normalde Sulh Ceza Hakimi tarafından verilir. Ancak hâkime ulaşmanın mümkün olmadığı ve gecikmenin sakıncalı olduğu durumlarda, illerde vali, ilçelerde kaymakam onayı ile uygulanabilir.

Kolluk amirlerinin veya cumhuriyet savcılarının önleme araması emri verme yetkisi bulunmamaktadır. Kolluk amirlerinin talimatıyla yapılan aramalar hukuka aykırı sayılır ve bu yolla elde edilen deliller mahkemede geçersiz olur.

Önleme araması kararıyla konutlar ve özel iş yerleri aranamaz. Bu karar sadece belirli umumi yerlerde, üstlerde, araçlarda ve eşyalarda geçerlidir.

Sık sorulan sorular

Önleme araması kararında hangi unsurların belirtilmesi zorunludur?

Kararda aramanın yapılacağı yer, zaman, sebep, konu ve kapsam açıkça belirtilmelidir.

Polis sorumluluk bölgesinin tamamında önleme araması yapılabilir mi?

Hayır, soyut şekilde polis sorumluluk bölgesinin tamamını kapsayan kararlar hukuka aykırıdır.

Kimler önleme araması kararı verebilir?

Sulh Ceza Hakimi önleme araması kararı verir; acil durumlarda vali veya kaymakam onayı alınabilir.

Konuyla ilgili