Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Dr. Banu Ertürk, Türkiye’de yaklaşık 10 milyon yetişkinin diyabet hastası olduğunu ve bu kişilerin yaklaşık yüzde 40’ının hastalığından habersiz olduğunu açıkladı. Ayrıca diyabet tanısı alan çocuk sayısının da 30 bin civarında olduğunu belirtti.

Diyabetin Temel Mekanizması ve Tipleri Nelerdir?

Dr. Ertürk, diyabetin temelinde kandaki şekerin (glukoz) pankreas tarafından salgılanan insülin hormonu aracılığıyla vücut hücrelerine girmesi ve enerji kaynağı olarak kullanılması olduğunu ifade etti. Vücudun yeterli insülin üretememesi ya da üretilen insülini etkili kullanamaması durumunda kan şekeri düzeyinin yükseldiğini ve bunun kronik bir hastalık olan diyabete yol açtığını söyledi.

Diyabetin üç ana tipi bulunuyor: Tip 1 diyabet, Tip 2 diyabet ve gebelikte ortaya çıkan gestasyonel diyabet. Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere saldırması sonucu insülin üretiminin yetersiz kalmasıyla gelişir ve ömür boyu devam eder. Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlamakla birlikte her yaşta görülebilir.

Tip 2 diyabet ise vücut hücrelerinin insüline direnç geliştirmesi ya da pankreasın yeterli insülin üretememesi nedeniyle kan şekeri seviyesinin kronik olarak yükselmesiyle ortaya çıkan bir metabolizma hastalığıdır. Bu tip diyabet, tüm vakaların yüzde 90’ından fazlasını oluşturur.

Diyabetin Yaygınlığı ve Risk Faktörleri

Uluslararası Diyabet Federasyonu verilerine göre dünya genelinde 589 milyon yetişkin diyabetle yaşamaktadır. Dr. Ertürk, her 10 kişiden 4’ünün hastalığından habersiz olduğunu vurguladı. Türkiye’de ise yaklaşık 10 milyon yetişkinin diyabetli olduğu tahmin edilirken, diyabet tanısı alan çocuk sayısı 30 bin civarındadır.

Diyabet kontrol altına alınamadığında yüksek kan şekeri kalp krizi, inme, böbrek yetmezliği, görme kaybı, sinir hasarı ve diyabetik ayak gibi ciddi komplikasyonlara neden olur. Bu nedenle diyabet ülkemizde engellilik ve erken ölümlerin önde gelen nedenleri arasında yer almaktadır.

Tip 1 diyabetin çocukların beslenmesinden ya da ailenin hatasından kaynaklanmadığını belirten Dr. Ertürk, ailede Tip 1 diyabet ya da çok sayıda Tip 2 diyabet hastası bulunmasının hastalık riskini artırdığını söyledi.

Diyabet Belirtileri ve Tedavi Yaklaşımları

Tip 1 diyabetin belirtileri arasında aşırı su içme, sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik ve bulanık görme yer alır. Bu belirtileri fark eden ebeveynlerin çocuklarını hemen sağlık kuruluşuna götürmesi gerektiğini belirten Dr. Ertürk, kusma, karın ağrısı, hızlı ve derin nefes alma veya uykuya eğilim gibi belirtiler varsa acil servise başvurulması gerektiğini vurguladı.

Tip 1 diyabetle güvenli bir yaşam sürdürmek için tıbbi tedavinin yanı sıra hastanın, ailesinin ve çevresinin diyabet konusunda bilgi sahibi olması gerekmektedir. Uygun tedavi, doğru beslenme, düzenli egzersiz ve eğitimle diyabetli çocukların sağlıklı ve uzun bir yaşam sürdürebileceği ifade edildi.

Tip 2 diyabet ise genellikle yıllar içinde belirgin belirtiler göstermeden ilerler. Birçok kişi hastalığını kalp, böbrek, göz veya sinir hasarı gibi komplikasyonlar ortaya çıktığında öğrenmektedir. Dr. Ertürk, fazla kilo, obezite, hareketsiz yaşam, sağlıksız beslenme, ailede diyabet öyküsü, ileri yaş ve gebelikte diyabet geçirmiş olmanın Tip 2 diyabet riskini artırdığını belirtti.

Risk faktörü taşıyan kişilerin belirti beklemeden aile hekimlerine başvurarak kan şekeri ölçtürmesi önemlidir. Sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, ideal vücut ağırlığının korunması ve tütün ürünlerinden uzak durmak Tip 2 diyabetin önlenmesine ve kontrol altına alınmasına yardımcı olur.

Diyabet tanısı alan bireylerin düzenli takip, uygun tedavi ve diyabet eğitimi ile komplikasyonların önlenmesi ya da geciktirilmesinin mümkün olduğu ifade edildi. Ayrıca göz, böbrek ve ayak kontrollerinin düzenli yapılması gerektiği vurgulandı.

Sık sorulan sorular

Türkiye'de kaç kişi diyabet hastasıdır?

Yaklaşık 10 milyon yetişkin diyabet hastası olduğu tahmin edilmektedir.

Tip 1 diyabet nedir ve kimlerde görülür?

Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin insülin üreten hücrelere saldırması sonucu ortaya çıkar ve genellikle çocukluk veya gençlik döneminde başlar.

Tip 2 diyabetin belirtileri nelerdir?

Tip 2 diyabet çoğunlukla belirgin belirtiler vermeden ilerler ve genellikle komplikasyonlar ortaya çıktığında teşhis edilir.