Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar’ın Arakanlı Müslümanlara karşı soykırım yaptığına dair verdiği karar ile uluslararası hukukta önemli bir dönüm noktası oluşturdu. Bu karar, Güney Afrika’nın İsrail’e karşı açtığı soykırım davası için de önemli bir emsal teşkil ediyor.

UAD kararı uluslararası hukukta nasıl bir etki yaratıyor?

Hukukçu Çağrı Çetin, UAD’nin Myanmar kararıyla soykırım yasağının sadece kağıt üzerinde kalmadığını, devletlerin bu suç bakımından uluslararası sorumluluk taşıdığını somut biçimde ortaya koyduğunu söyledi. Çetin, "Bu karar, soykırımın insanlığa karşı işlenen en ağır suçlardan biri olduğunu bir kez daha gösterdi. Soykırımın varlığının tespiti sadece hayatını kaybedenlerin sayısına değil, eylemlerin niteliğine, sistematikliğine ve hedef alınan topluluğun yok edilme kastına bağlıdır" dedi.

Çetin ayrıca, Myanmar kararının Güney Afrika’nın İsrail aleyhine UAD’de yürüttüğü davada hukuki referans olarak kullanılacağını belirtti. "Her iki dosyanın delilleri bağımsız değerlendirilmelidir ancak Soykırım Sözleşmesi’nin yorumlanması açısından bu kararın İsrail dosyasındaki tartışmalara etkisi açık" ifadelerini kullandı.

Uluslararası hukuk ve devletlerin sorumluluğu

Çetin, uluslararası hukukun tüm devletler için eşit şekilde uygulanması gerektiğinin altını çizdi. "Uluslararası hukuk, güçlü devletler için farklı, güçsüz devletler için farklı uygulanamaz. Hukukun evrenselliği devletlerin siyasi ve askeri gücünden bağımsız olmalıdır" dedi. Soykırım yasağının herkes için geçerli olduğunu vurgulayan Çetin, "Hiçbir devlet, siyasi gerekçe veya askeri hedef uluslararası hukukun üzerinde değildir" diye konuştu.

Kararın İsrail davasındaki yansımaları

İsrailli hukuk akademisyeni Yuval Shany, Reuters’a yaptığı açıklamada, UAD kararının Güney Afrika’nın İsrail’e karşı açtığı davada kullanılabilecek argümanların kapsamını genişletebileceğini belirtti. Shany, mahkemenin soykırım niyetinin "tek makul çıkarım" olması şartını koruduğunu ancak bağlamsal unsurların değerlendirilmesinin davranış örüntüsünün ötesine taşındığını ifade etti. Bu bağlamda eylemlerin ölçeği, sistematik niteliği ve zulüm geçmişinin dikkate alınmasının Güney Afrika’ya soykırım suçlamasını savunmak için daha fazla yol sunduğunu söyledi.

Amsterdam Üniversitesi Uluslararası Ceza Hukuku Profesörü Marieke de Hoon ise UAD’nin Myanmar’da işlenen suçların sistematik niteliğine ve ölçeğine yaptığı vurguya dikkat çekti. De Hoon, yargıçların özellikle çocuklara ve kadınlara yönelik saldırılar ile cinsel şiddet gibi eylemlerin sadece askeri hedeflerle açıklanamayacağına hükmettiğini belirtti. "Askeri bir niyetin soykırım niyetini ortadan kaldıracağı argümanları mahkeme tarafından reddediliyor" dedi.

UAD kararı soykırım suçunun kanıtlanmasında çıtayı nasıl etkiliyor?

Uluslararası Kriz Grubu Asya Kıdemli Danışmanı Richard Horsey, UAD’nin Myanmar’ı soykırımdan sorumlu bulmasına rağmen bu suçun mahkemede kanıtlanmasının zor olduğunu ifade etti. Horsey, "UAD daha önce hiçbir devletin soykırım işlediğine hükmetmemişti. Hukuki çıta çok yüksek ancak bu dava bunun aşılabilir olduğunu gösteriyor" dedi.

UAD, Gambiya’nın açtığı davada Myanmar’ın Arakanlı Müslümanlara karşı soykırım yaptığına 9’a karşı 6 oyla karar verdi. Bu karar, UAD’nin bir devleti soykırımdan sorumlu tuttuğu ilk karar olarak tarihe geçti. Bu gelişme, Güney Afrika’nın 1948 Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal ettiği gerekçesiyle İsrail’e karşı açtığı davaya uluslararası kamuoyunun ilgisini artırdı.

Sık sorulan sorular

Bu karar Güney Afrika’nın İsrail davasını nasıl etkiler?

Karar, Güney Afrika’nın İsrail aleyhine açtığı soykırım davasında hukuki argümanların genişlemesine ve yeni delillerin değerlendirilmesine zemin hazırlayabilir.

Soykırım suçu nasıl tanımlanıyor?

Soykırım, belirli bir topluluğu tamamen veya kısmen yok etme kastıyla sistematik ve ağır suçların işlenmesi olarak tanımlanıyor.

Konuyla ilgili