Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocuklukta aşırı hareketlilik şeklinde ortaya çıkan belirtilerin yetişkinlikte zihinsel bir koşturmaya dönüştüğü nörogelişimsel bir durumdur. Medicana Sağlık Grubu Psikoloji Bölümü’nden Klinik Psikolog Burçin Deniz, yetişkinlerde DEHB’nin günlük yaşam, iş hayatı ve ilişkiler üzerindeki etkilerini anlattı.

Yetişkinlerde DEHB belirtileri nasıl değişiyor?

Çocuklukta görülen dışa dönük hareketlilik, yetişkinlikte yerini zihinsel huzursuzluk ve fiziksel kıpırtılara bırakıyor. Burçin Deniz, "Bireyler uzun süre oturmayı zorlaştıran bacak sallama veya kalem çevirme gibi hareketler yapabilir. Günlük yaşamı planlama, organize etme, önceliklendirme ve dürtü kontrolü gibi becerilerde kronik aksamalar yaşanır. Kişi sorumluluklarının farkında olsa da harekete geçmekte zorlanır" dedi.

Zamanı algılamada güçlükler, işlerin son dakikaya bırakılması, geç kalma ve randevuları kaçırma gibi sorunlar sıkça görülür. Bu durumlar, bireyin yaşam kalitesini olumsuz etkiler.

DEHB’nin iş ve özel hayattaki yansımaları nelerdir?

DEHB’li bireyler, ev ve iş ortamlarında dağınıklık, eşyaların sık kaybolması, bütçe planlamasında zorluk ve dürtüsel alışverişler gibi sorunlarla karşılaşır. Burçin Deniz, "Bu durumlar bireyin enerjisini tüketir ve maddi krizlere yol açabilir. İş yerinde ise rutin işlerin takip edilememesi, detayların gözden kaçması ve sık iş değiştirme gibi nedenlerle potansiyellerinin altında kalabilirler" ifadelerini kullandı.

İş yerinde tembel veya sorumsuz olarak etiketlenmek, kişinin özgüvenini ve motivasyonunu düşürür. İkili ilişkilerde ise partnerin konuşurken dikkatin dağılması, söylenenlerin unutulması gibi durumlar yanlış anlaşılmalara neden olur. Ani öfke patlamaları ve duygusal dalgalanmalar ilişkilerde sorun yaratabilir.

Ev işlerinin planlanmasında yaşanan aksaklıklar da ortak yaşamda gerginlik oluşturur. Bu zorluklar, DEHB’nin sosyal ve profesyonel yaşamda yarattığı karmaşık etkilerin bir parçasıdır.

DEHB ile başa çıkmada hangi yöntemler etkili olabilir?

Klinik Psikolog Burçin Deniz, DEHB’li bireylerin yaşadığı tükenmişlik hissini azaltmak için teknolojik araçlardan yararlanmayı öneriyor. Alarm kurmak, post-it kullanmak ve işleri küçük parçalara bölmek erteleme alışkanlığını kırmada faydalı olabilir.

"Yaşanan aksaklıklar karşısında kendini suçlamak yerine çözüm odaklı yaklaşmak süreci kolaylaştırır" diyen Deniz, ikili ilişkilerde ise yaşanan dalgınlıkların kişisel algılanmaması gerektiğini vurguladı. İki tarafın birbirine destek olması ilişkilerin güçlenmesini sağlar.

Öfke kontrolü konusunda ise ani tepkiler verildiğinde ortamdan kısa süreli uzaklaşmanın ve duyguları sağlıklı ifade etmenin çatışmaları önleyebileceğini belirtti.

Finansal sorunlarla mücadelede ise internet alışverişlerinde sepet onayını 24 saat ertelemek, mağazada alışveriş öncesi mola vermek, faturaları otomatik ödemeye bağlamak ve harcamaları bütçe planlayıcılarıyla takip etmek öneriliyor.

Burçin Deniz, bu davranışsal yöntemlerin psikoterapi sürecinde bireyin ihtiyaçlarına göre şekillendiğini ve psikiyatrik değerlendirme ile eş zamanlı yürütülen tedavinin yaşam kalitesini artırdığını ifade etti.

Sık sorulan sorular

Yetişkinlerde DEHB belirtileri nasıl ortaya çıkar?

Çocuklukta aşırı hareketlilik olarak görülen belirtiler, yetişkinlikte zihinsel huzursuzluk ve fiziksel kıpırtılar şeklinde devam eder.

DEHB’nin iş ve özel hayata etkileri nelerdir?

Zaman yönetimi sorunları, erteleme, dağınıklık, dürtüsel davranışlar ve iletişim problemleri iş ve ilişkilerde zorluk yaratır.

DEHB ile başa çıkmak için hangi yöntemler öneriliyor?

Alarm ve not kullanmak, işleri küçük parçalara bölmek, çözüm odaklı yaklaşmak ve psikoterapi destekli tedavi uygulanabilir.